KARIN ZARINDA GÖRÜLEN BAŞLICA HASTALIKLAR
Kann zanna özgü hastalıklar iltihaplan­maya ya da tümöre bağlı olarak gelişir. Kann zarının sıvı salgılayan hücrelerin­den kaynaklanan ve kann zan mezotel-yumu denen tümör başta olmak üzere, doğrudan kann zanndaki dokulardan kaynaklanan tümörler oldukça seyrek görülür.
Başka yerlerden kaynaklanan tümör­lerin karın zanna sıçramasına ise daha sık rastlanır. Bu durumda kann zan kar-sinomundan söz edilir ve karnı boşlu­ğunda sürekli olarak kanlı bir sıvı biri­kimi vardır.
Kann zannda en sık görülen hastalık,bu zarın iltihabıdır (peritonit). Kann zan iltihaplan akut ve kronik olmak üzere ikiye aynlabilir: Akut kann zan iltihabı hızlı gelişir, acil ve ciddi belirtiler göste­rir. Kronik kann zan iltihabının gelişimi ise daha yavaştır. Akut kann zan iltihabı ağır bir hastalıktır ve zamanında tanı ko-namazsa Ölümle sonuçlanır.Akut karın zan iltihabında, iltihap­lanmanın yaygın mı yoksa sınırlı mı ol­duğunu belirlemek çok önemlidir. Sı­nırlı kann zan iltihabı, kann zannm be­lirli bir bölümünün iltihaplanmasıdır. Yaygın kann zan iltihabında ise bu du­rum kann zannm tamamında görülür; bu nedenle hastalık ileri derecede ağır gidişlidir ve acil tedavi gerektirir.Olguların büyük bölümünde kann zan iltihabının nedeni, herhangi bir yol­la kann zan boşluğuna ulaşan mikropla­rın bu zarda enfeksiyona yol açmasıdır. Kann zanna yerleşen bir yabancı madde de iltihabın gelişmesine neden olabilir. Örneğin, karaciğer ve dalak yırtılması, dış gebelik gibi herhangi bir nedenle ka­nn zan boşluğunda toplanan kan iltiha­ba yol açabilir. Bu olgularda kann zaniltihabından çok, kann zannm tahrişi ya da tepkisi söz konusudur. Klasik anlam­da kann zan iltihabı mikropların neden olduğu bir iltihaplanmadır.Bunun başlıca nedenleri arasında. bir yaranın varlığı, kann boşluğundakı bir organın iltihabı ve olağan koşullar­da iç yüzeyinde mikrop bulunduran bir iç organının delinmesi yer alır.• Bir yaranın varlığı Olağan koşul­larda aseptik, yani bütünüyle mikrop­suz olan kann zanna mikroplar nasıl ulaşır? Mikroplar kann zanna bir darbe sonucunda kann duvannda oluşan bir yaradan girebilir. Bu olasılık göz önüne alınarak, kann duvanndaki bütün yara­lara kuşkuyla bakılmalıdır. Bu durum. özellikle çocuklarda, kann ön duvannın ince olması ve esnek dokulardan oluş­ması nedeniyle daha da Önem kazanır. Yaranın, yanlış bir yaklaşımla yalnızca deride geliştiği sanılabilir. Oysa yara kann zarıyla bağlantılı olabilir. Bu ne­denle bir yaranın kann duvarını aşma­dığından ve kann boşluğuna yayılma-dığından emin olmak gerekir.Kann duvanmn delinmesine yol açan yaralara bağlı olarak gelişen karın zan iltihabı, bağırsağın bir bölümünün delinmesi nedeniyle ortaya çıkar. Böy­lece, fazlaca mikrop taşıyan bağırsak içeriği karın boşluğuna geçer ve ağır bir mikropik kann zan iltihabına neden olur. Bazı olgularda, bağırsak delinmese de, kann duvanmn delinmesine yol açan cismin dış ortamdan taşıdığı mik­roplar kann zarı iltihabına yol açar.• Karındaki bir iç organın iltihabı -Kann zan iltihabı, akut apandisit ya da akut safrakesesi iltihabında (akut kolesistit) görüldüğü gibi, iltihaplı, ancak delinmemiş bir iç organın enfeksiyonu­nun yayılmasından kaynaklanabilir.Önce organın mukozasmda başlayan iltihaplanma, buradan organın kas taba­kasına ve daha sonra da bu orgahın dış yüzeyini saran kann zanna yayılır. Bu duruma başlangıç evresinde müdahale edilmezse iltihap kann zanna yerleşir. Ama bu yolla ortaya çıkan kann zan il­tihabı görece yavaş geliştiği için, genel­likle sınırlı bir iltihaplanma görülür.• Olağan koşullarda iç yüzeyinde mikrop bulunduran bir iç organın delinmesi – Zamanında hızlı ve uygun bir tedavi uygulanmaması durumunda hastayı kısa zamanda ölüme götüren ağır karın zan iltihaplan, ileri derecede mikropik içerikli bir iç organın delinerek karın boşluğuna açılmasına bağlı olarak gelişir. En sık görülen olgu, yay­gın biçimde iltihaplanmış ve çürümüş apandisin delinmesidir. Bu durumda apandiste biriken irin ve körbağırsağın içeriği karın boşluğuna boşalarak ağır bir karın zan iltihabına yol açar.Öbür nedenler şunlardır: Mide ülse­rinin delinmesi, bağırsak tifosuna bağlı olan ülserlerden birinin delinmesi, tü­mörden kaynaklanan bağırsak darlığın­dan ötürü delinme, bağırsağın bir parça­sının karın zan kıvrımları içine girerek (invajinasyon) asılmasına bağlı olarak ya da bağırsak dönmesi (volvulus) ne­deniyle bir bağırsak halkasının boğul­ması sonucunda bağırsağın delinmesi. Safrakesesi iltihabı da safrakesesinin yırtılmasıyla birikmiş olan irinin karın boşluğuna akması sonucunda ka­rın zarı iltihabına neden olabilir.Mikroplar karın zarına ulaştıkların­da bir dizi tepkiye neden olurlar. Kılcal damarlar genişler. Sızmtı sonucunda önce berrak, sonra irinli ve hatta kokuş­muş bir sıvı oluşur. Karın zarının iltiha­bı sınırlaması savunma gücüne bağlıdır. Savunma gücü yüksekse çevresel lifsi yapışıklıklar oluşmasıyla enfeksiyonun tüm karın zarına yayılması engellenir. Karın zarının savunma gücü zayıfsa ya da mikroplar fazla saldırgansa, iltihap tüm karm zarına yayılır; bu durumda çok ağır ve çok tehlikeli bir hastalık olan akut yaygm karın zan iltihabı orta­ya çıkar.

SINIRLI KARIN ZARI İLTİHABI
Sınırlı karm zan iltihabı temel olarak üç patolojik tabloyu İçerir: İleo-çekal plastrone (ileum-körbağırsak zırhlı ilti­habı), pelvi-peritonit ve diyaframaltı apse.• İleo-çekal plastrone (ileum-körbağırsak zırhlı iltihabı) – Gerek irinli, gerek yaygın iltihaplı akut apan­disitin yol açtığı bir komplikasyondur. Kann zarının apandise yakın olan bölü­mü iltihaplanır ve kan basımına uğrar. Bunun sonucunda bir sızıntı oluşur. Önce berrak lifli bir sıvı biçiminde olan bu sızıntı sonra irinli bir hal alır. Eşza­manlı olarak, iltihaplanmayı sınırlayan ve irinin tüm kann zanna yayılmasını önleyen yapışıklıklar oluşur. Sonunda İrin koyulaşır ve yerini bağdokusu alır. İltihaplı apandisi, körbağırsağı ve ileu-mun son halkalarını içine alan yapışkan şeritlerden bir tür zırh oluşur. Belirtiler akut apandisit ile aynıdır; hastalık ağır gidişlidir ve hemen tedaviye başlanma­sı gerekir. Ama acil cerrahi girişim, ya-pışıklıklann, yırtılmasına ve iltihabın tüm kann zanna yayılmasına yol açabi­leceğinden, tehlikelidir. Önce 15-20 günlük güçlü bir antibiyotik tedavisi uygulandıktan sonra iltihaplı bölge cer­rahi girişimle çıkarılır.• Pelvi-peritonit – Pelvi-peritoit ka­rm zarının leğen bölgesindeki (pelvis) bölümüyle sınırlı bir karın zan iltihabı­dır. Dölyatağı,_tüpjerye yumurtalıkla­rın iltihaplanmasının bir sonucu olarak bu hastalık daha çok kadınlarda görülür ve kadın hastalıkları kapsamına girer.Pelvi-peritonitin belirtileri, akut apandisitin yol açtığı sınırlı kann zan iltihabının belirtileriyle hemen hemen aynıdır. Bu nedenle bu iki biçimi birbi­rinden ayırmak güçtür. Pelvi-peritonit tedavisi yüksek dozda güçlü antibiyotik verilmesine ve buz torbası uygulaması­na dayanır Diyaframaltı apse Bir başka sınırlı kann zan iltihabı biçimi diyaframaltı apse olarak adlandınlır. Karnın, üstteki diyaframla alttaki yatay kalınbağırsağın askısı arasındaki bir noktasında sınırlı irin birikmesiyle ortaya çıkar. Diyafram­altı apse sağda ya da solda olabilir. Sağ­daki diyaframaltı apse diyaframla kara­ciğer arasında ya da karaciğerin altında ortaya çıkabilir.Apse, kann zanndaki yapışıklıklarla sınırlanan ve irinli sızıntıyla birlikte ge­lişen yerel iltihabi bir durumdur. Başka bir deyişle, irinle dolu karın zan kesele­rinin oluşması söz konusudur. Sağ di­yaframaltı apse daha çok, irinli bir saf­rakesesi iltihabına, bir karaciğer apsesi­ne ya da apandisin karaciğeraltı gibi anormal bir yerde iltihaplanmasına bağ­lı olarak, iltihabın kann zanna atlama­sıyla gelişen bir komplikasyondur. Sol diyaframaltı apse ise mide-onikipar-makbağırsağındaki bir ülserin delinme­sinden kaynaklanır. Kann zanna boşa­lan mide içeriği, kann zanmn savunma mekanizması olarak oluşturduğu yapı­şıklıklar tarafından tutulur ve bunun so­nucunda yaygın bir kann zan iltihabı­nın ortaya çıkması Önlenir.Belirtiler, başlangıçtaki hastalığa bağlı olarak ya aniden ya da yavaş ya­vaş ortaya çıkar. Ama genellikle asıl hastalığa özgü belirtiler bunlan gölge­ler. Diyaframaltı apse ateş, genel duru­mun bozulması, mideüstü ve böğürde istemsiz kas kasılması ve bu bölgelerde ağn gibi belirtilerle kendini gösterir. Hastalığın tedavisi cerrahi girişimle ap­senin boşaltılmasına dayanır.
YAYGIN KARIN ZARI İLTİHABI
Akut yaygın kann zan iltihabı, birkaç gün içinde Ölüme neden olabilecek ka­dar ağır gidişli bir hastalıktır. Bütün ka­nn zanna yayılan iltihaplanma sonucunda büyük miktarda irin birikir ve vücut hızla zehirlenir.

Belirtiler hemen bütün şiddetiyle or­taya çıkar. Bütün karna çok şiddetli bir ağn yayılır; ağn karna hafif bir baskıy­la daha da şiddetlenir. Kaslar gergin bir hal ahr. Nabız çok hızlanır ve ateş çok yükselir. Hasta gaz ve dışkı çıkaramaz, sürekli bir hıçkınk görülür. Bazen ba­ğırsağın bir bölümünün delinmesiyle kann boşluğuna hava girmesinin sonu­cu olarak ya da diyaframaltı apse olgu­larında karaciğer üzerine elle vurulması sırasında normalde alınan tok ses kay­bolmuştur. Bütün bu bulgular hastalığın ileri derecede ağır olduğunu ve hemen tıbbi müdahale gerektiğini gösterir. Hastanın genel durumu, dolaşım yet­mezliğine bağlı olarak giderek kötüle-şir. Gözler çukura kaçar, dil ve dudak­lar kurur, burun sivrilir ve cilt balmumu rengi alır. Bu belirtiler “peritonit yüzü” denen görünümün tipik özellikleridir.Yaygın kann zan iltihabı tanısını koymak, iltihabı oluşturan nedeni sap­tamaktan daha kolaydır. Ama hastanın sindirim kanalıyla ilgili bir rahatsızlık geçirdiğinin bilinmesi nedenin sapti masını kolaylaştırır. Hasta hemen h. taneye kaldınlmah ve iltihap bütünü; yerleşmeden ameliyat edilmelidir. Aı öncelikle iltihaba yol açan neden ara; rılmalıdır. Bir apandisite bağlıysa ap dis alınmalıdır. Bir bağırsak halkası ( linmişse, ya bu halka alınmalı ya mümkünse yırtık dikilmelidir.Kainin boş organlarının delinme ne bağlı kann zan iltihabı olgulanm genel durum köklü bir cenahi girişi] elvermeyecek kadar ağırsa, delik geç olarak dikilir ve köklü cenahi girişil genel durum uygun olduğunda başvuı lur. Ameliyatla kann zarından irin t şaltılır, antibiyotik ve sulfonamitler ı rilir, yara kapatılır ve ameliyat son smda oluşacak irinin boşalması için 1 nn boşluğuna bir akaç (dren) kon Ameliyattan önce, ameliyat sırasın ve sonrasında antibiyotik veraı önemlidir. Belirtilerin başlamasına1 sonra zaman geçtikçe hastayı kurları olanağı giderek azalır. Bundan ötürü ken tam ve vakit geçirmeden cerrahi rişimde bulunmak büyük önem taşır.

Soru

KARIN ZARI İLTİHABINA KİMLER YAKALANIR?

Cevap

Erkekler mi, yoksa kadınlar mı daha fazla karın zarı iltihabına yakala­nırlar?
Kann zan iltihabının görülme sıklığı bakımından erkekler ile kadınlar arasın­da bir fark yoktur.

Soru

Karın zarının işlevleri nelerdir?

Cevap
Karın zarı iç organlann birbirleri üstünde kaymasını sağlar. Aynca yan geçir­gen bir zar olarak diyaliz yapabilecek, yani su ve elektrolitler için seçmeli davranabilecek özelliktedir. Kann zarının ilaçlan, elektrolitli çözeltileri, bak­teri ve toksik maddeleri emme gücü de vardır.



Belirtileri
Akut troit iltihabından kaynaklanan bir­çok belirti vardır. Ama tiroit ağır bir enfeksiyon sonucu iltihaplanmışsa has­tanın genel durumu bozuk olduğundan bu belirtiler gözden kaçabilir.
Hasta, tiroit bölgesindeki batıcı ağ­rılardan yakınır. Genellikle kulak, ense ve kollara yayılan bu ağrı başın özellik­le geriye doğru hareket ettirilmesi, yut­kunma ve öksürme sırasında daha da şiddetlenir.
Bazen, özellikle de hastalığın irinli biçimlerinde yutma güçlüğü, ağnya yol açan nefes darlığı ve ses kaybı görüle­bilir. Bu belirtilere yol açan neden şiş­miş tiroitin ya da apse kütlesinin yemek ve soluk borularına yaptığı baskıdır.
Tiroit bezindeki şişme bakışımlı (si­metrik) ya da bakışımsız (asimetrik) olabilir. Birinci durumda her iki lob, ikinci durumda ise loblardan yalnızca biri şişer. Tiroit bezinin Üzerindeki de­ride hafif kızarıklık ve sıcaklık artışı görülebilir. Tiroit bezinin elle muaye­nesi hastaya ağrı verir.
Bu belirtilere ek olarak iltihaptan kaynaklanan genel belirtiler göze çar­par. Bunların başlıcalan, bazen titreme nöbetleriyle gelen yüksek ateş, baş ağ­rısı, iştah kaybı, yaygın eklem ağrıları ve alyuvar çökme hızında (sedimantas­yon) artıştır. Tiroit bezindeki işlevsel bozukluğun bir göstergesi olabilecek hormon kaynaklı belirtilere ise genel­likle rastlanmaz. Ama bazen hastalığın başlangıcında hafif ve geçici bir tireo-toksikoza (hipertiroidızmin en sık görü­len tipi) rastlanabilir.
Tiroit sintigrafisinde iltihaplı tiroit bölgelerinde radyoaktif iyotun tutulma düzeyinin azaldığı görülür. Tiroit sintigrafîsinden elde edilen verilerin dü­zelmesi, iyileşmeye işaret eder. iyileş­me süresi olguya göre değişir.
Gidişi
Ateşli dönemin süresi olgudan olguya farklılık gösterir. Hasta doğru tedavi edilmezse ateşli dönem 3-4 hafta sürer. Hastalığın akut biçimi tedavisiz de iyi­leşebilir. Ağrıların geçmesinden sonra 2-3 ay ve hatta daha uzun bir süre tiroit şiş kalabilir. Tiroit sintigrafisi verileri genellikle birkaç hafta içinde normale döner.
Tedavi
Hastalığın tedavisinde antibiyotiklerden yararlanılır. Kortikoit (kortikosteroitler) tedavisinin iyileşme sürecini kısaltıp kisaltmadığı tartışmalıdır. Ama yineleme­leri önlemek amacıyla kortikoit tedavi­sine uzunca bir süre (40-60 günj devam edilir. Tiroit hormonlarının dışardan ve­rilmesi de yararlı olmaktadır. Böylece iltihaplı dönemin uzamasına ve hastalı­ğın yinelemesine yol açtığı düşünülen tirotropinin (TSH) hipofizce salgılan­ması baskı altına alınır. Cerrahi girişim yalnızca tiroit bezinde apselerin oluştu­ğu durumlarda uygulanır.
QUERVAIN TİROİDÎTİ
Ender rastlanan bir subakut tiroit iltiha­bı olan Quervain tiroiditi, daha çok eriş­kin kadınlarda görülür. Hastalığın ge­nellikle üst solunum yolu hastalıklarıyla birlikte görülmesi, virüs kaynaklı oldu­ğunu düşündürmekte, ama nedeni tam olarak bilinmemektedir.
Hastalık genellikle titreme nöbetle-riyle gelen ateş, kalp atımlarının hızlan­ması, tiroit bölgesinde şiddetli ağn ve bezde tek yanlı şişme ile başlar. Tiroit­teki şişliğin çevre organlara baskı yap­ması sonucu yutma güçlüğü, boğulma hissi ve ses kaybı görülür. Ateş antibi­yotiklerle düşürülemez. Hastalığın be­lirtileri 2-3 ay boyunca değişmeden sü­rer. Bu belirtiler daha sonra genellikle hiçbir iz bırakmadan kaybolur.
Hastalığın bu uzun seyri, akut baş­langıca karşın tartışmalı bir biçimde su­bakut olarak nitelenmesine neden ol­muştur. Tanının kesinleştirilmesi için klinik tabloya dayanan değerlendirme­lere ek olarak tiroit biyopsisi yararlı olabilir.
Hastalığın tedavisinde akut tiroiditte de kullanılan kortikoitlerden yararlanı­lır.
KRONİK TİROİDİT
Tiroitin küçülmesi, sertleşip esnekliğini yitirmiş bağdoku artışına bağlı olarak yoğunluğunun artması ve sonunda doku gerilemesine (atrofi) uğramasıyla basit ya da irinli tiroiditler kroniklesin Bun­ların dışında nedeni tam olarak bilinme­yen bazı özgün kronik tiroiditlere de rastlanır.
Haşimoto Tiroiditi
Haşimoto hastalığı adıyla da tanınan ve oldukça az rastlanan bir kronik tiroit il­tihabı olan Haşimote tiroiditi, genellik­le kadınlarda (olguların yüzde 9O’ı), en çok da 40-60 yaş arasında görülür.
Haşimoto tiroiditi vücudun tiroite karşı antikor üretmesiyle oluşan, özba-ğışıklık bozukluğuna bağlı bir hastalık­tır. Vücudun neden kendine karşı anti­kor ürettiği bilinmemektedir.
Hastalık genellikle hafif belirtiler vererek başlar. Sinsi başlayan ve ağn* ilerleyen hastalık çoğu kez rastlantısal olarak saptanır. Muayene sırasında bo­yunda değişik boyutlarda şişlik belirle­nebilir. Genellikle tiroitin her iki lobu da aynı oranda şişer. Ama bir lobun da­ha çok şiştiği durumlara da rastlanabi­lir. Tiroitin çok büyüdüğü durumlarda bu kütle yumrulu bir görünüm alabilir. Kütlenin kıvamı, içindeki bağdoku miktarına bağlı olarak değişir. Hastada ağn yakınması olmadığı gibi bu kütleye dokunmak da ağrıya yol açmaz. Ama bazen boyun bölgesinde sıkıntı veren bir dolgunluk duyumsanır. Şişen tiroi­tin komşu organlara yaptığı baskıdan kaynaklanan yutma zorluğu ve ses de­ğişikliği gibi belirtilere de genellikle rastlanmaz.Genel belirtiler düzensiz hafif ateş, halsizlik ve eklem ağrılarıdır. Hastalı­ğın başlangıcında tiroit hormonlannın daha çok salgılanmasına bağlı belirtiler bulunsa da, hastalığın ilerlemesiyle hor­mon üretimi önemli ölçüde azalır ve hipotiroidizm belirtileri görülür. Bu du­rum, hastalık başladıktan uzun süre sonra da ortaya çıkabilir.Tiroite karşı üretilen özantikorlarni kanda saptanması tanıya yardımcı oluıJ Aynca doku incelemesi ve bağışıklık* biyolojisine yönelik araştırmaların (flü-oresans tekniğiyle antikor aranması) yapılmasını sağlayan biyopsi tanıda önem taşır.
Tedavi için hastaya kortikoitler ve­rilir. Kortikoit tedavisi aralıklı olarak uzun bir süre uygulanmalıdır. Tiroit hormonlarının yararlı etkisi görülmüş­tür. Aynca akut durumlarda ışm tedavi­sinden ve bağışıklık sistemim baskıla­yan ilaçlardan yararlanılabilir. Cerrahi tedavi yalnızca boyundaki kütlenin aşı­rı büyüyerek çevre organlara baskı yap­tığı ya da kötü huylu tümör kuşkusu uyandıran olgularda uygulanır.
Riedel Tiroiditi
Ender rastlanan bir başka kronik tiroidit tipi de gene daha çok kadınlarda (olgu­ların yüzde 80′i) ve genellikle 30-40 yaşlar arasında görülen Riedel tiroiditidir.Hastanın tiroitinde orta büyüklükte, tahta sertliğinde, başlangıçta tek yanlı olan ve zamanla öbür loba da yayılan bir kütle vardır. Bu sert bağdoku yavaş yavaş bütün organı sararak bezin işlev­lerini bütünüyle engelleyebilir. Aynca, oluşan kütle çevre dokularla soluk bo­rusu, yemek borusu, yutak ve gırtlak si­nirlerine baskı yaparak yutma güçlüğü, nefes darlığı, ses değişmesi, ses telleri­nin iltihabına bağlı ses değişmesi ve hatta ses kaybma yol açar. Çoğu za­man, hastanın kendini kötü hissetmesi­ne yol açacak genel belirtiler yoktur. Ama zamanla hipotiroidizm belirtileri görülebilir.Tiroitteki kütlenin baskısı sonucu yutma güçlüğü ve nefes darlığı gibi be­lirtiler ortaya çıkıyorsa cenahi girişim uygulanır. Hipotiroidizm belirtileri ise hastaya tiroit homıonlan verilerek teda­vi edilir.

Soru

irinli tiroit iltihabı nedir?

Cevap

Tiroiditin seyrek görülen bir tipidir. Tiroitte oluşan apselerle ortaya çıkar. Ağrı ve ateşle birlikte hastanın genel durumu belir­gin biçimde bozulur. Tedavi edilmeyen olgularda tiroit şişkinliği hamur kıvamını alır ve elle muayenede yüzen bir cisim duy­gusu verir. Bu aşamada tiroit üzerindeki deri kızarmış, iltihaplanmış ve alttaki dokulara yapışmıştır. Apse fistüller aracılığıyla deri katmanlarını geçerek dışarıya açılır. Boynun her iki yanında tiroit büyümesine eşlik eden şişlikler çevre lenf bezlerinin bü­yümesi sonucu oluşur ve tanı bakımından önem taşır.

Birçok romatoit artrit olgusunda ruhsal tedavinin de olumlu etkileri olmuştur. Biçim bozukluğuna yol açan bu kronik ve ağniı hastalığın, hastanın bütün kişi­liğini, yaşamını, alışkanlıklarını, ilgile­rini ve insan ilişkilerini etkilediğini göz önüne almak gerekir. Anlaşılabilir bir savunma mekanizması olarak, hasta içi­ne kapanır ve insan ilişkilerini en aza indirerek toplumsal yaşamdan uzaklaşır. Bu nedenle romatoit artritli bir has­tanın psikolojik desteğe duyduğu ge­reksinim çok açıktır. Psikolojik destek yalnızca hekim ve psikoterapisti değil, hastanın aile bireylerini de ilgilendirir.) Psikolojik yardımla hastanın huzurlu ve etkin bir yaşam sürdürebileceği inana] güçlendirilebilir.

.

Soru

Romatoit artriti olan ekleme doğrudan kortizon enjeksiyonu nasıl yapı­lır?

Cevap
Eklemin seçilen noktası özenle dezenfekte edildikten sonra uygun bir iğney­le ekleme kortizonlu preparat verilir. Hastanın 12-24 saat boyunca enjeksi­yon yerinde bir şişlik ve ağrıda bir artış fark edilebileceğini bilmesi ve bun­dan kaygı duymaması gerekir. Çünkü şişlik bir ya da en fazla iki gün içinde gerileyecektir. Aynı eklemde yeniden tedavi için en az 3-4 ay

Soru

Romatoit artrit tedavisinde kortizonun yeri nedir?

Cevap
Kortizon yalnızca en ağır olgularda verilmelidir. Kullanım ağız yoluyla ol­malıdır. Tedavi genellikle uzun süreli olduğundan, etkili olan en düşük doz­la sürdürülmelidir. Uzun süre kortizon verilmesi, uzun dönemde enfeksiyon­lara direncin azalması, mide ülseri, yüksek tansiyon ve şeker gibi bir dizi yan etkiye yol açabilir.

Soru

Hastalık kalıtsal olarak geçer mi?

Cevap

Romatoit artriti olan hastaların aileleri üzerinde yürütülen çalışmalar, şimdi­ye değin hastalığın kalıtsal geçişiyle ilgili veriler ortaya koymamıştır.

Soru

Romatoit artrit neden sistemik bir hastalık olarak tanımlanır?

Cevap
Romatoit artritin sistemik bir hastalık sayılmasının nedeni, genel ve iç or­ganlarla ilgili belirtilerin yanı sıra eklemlerle ilgili belirgin iltihabi olaylarla da ayırt edilmesidir. Genel belirtiler kırıklık, ateş ve kilo kaybıdır. îç organ­larla ilgili hastalık belirtileri İse plevradan (akciğer zarı) perikarta (kalp dış zan), dalaktan karaciğere kadar bütün İç organları ilgîlendİrebüir. Başlangıç­ta eklem hastalığı iki yanlı, simetrik ve ilerleyici bir biçimde el ve ayak par­maklarının küçük eklemlerini tutar.
Eklem hastalığı aşamalı olarak kötüleşir ve kronikleşme eğilimi gösterir; be­lirtilerin alevlendiği ve iyileştiği dönemler birbirini izler; eklem biçim bo­zuklukları ve bunlara bağlı hareket kayıpları ortaya çıkar.

İlginizi Çekebilir: Siroz, Nezle, Grip, Varis, İshal, iktidarsızlık, Hipertansiyon, Yüksek Tansiyon, Düşük Tansiyon

BRONŞ-AKCİGER İLTİHABI (BRONKOPNÖMONİ)
Bronşlar solunan havayı soluk bo-nısımdan akciğerlere taşıyan, dallan-dıkça incelerek bronşiyollere dönüşen ve sonunda sayısız hava kesecikleri­ne (alveol) bağlanan borucuklardır. Bronşlardan geçerek hava kesecikleri­ne giren havadaki oksijen ince çeperli kılcal damar ağından kana geçerek do­kulara taşınır. Dokularda gerçekleşen metabolizma etkinlikleri sonucunda or­taya çıkan karbon dioksit de gene kan dolaşımı yoluyla hava keseciklerinin duvarlarını kaplayan kılcal damarlara gelir. Bu açıklamadan anlaşılabileceği gibi solunum sisteminde hava kesecik­leri gaz alışverişinin gerçekleşmesini, bronşlar ise hava iletimini sağlayan ya­pılardır. Bronşların ağız ve burun yo­luyla dış ortama açık olmaları, dış or­tamdaki olumsuz koşullardan önemli ölçüde etkilenmelerine yol açar. Bakte­riler, zararlı toz ve gaz gibi maddeler solunan havayla birlikte doğrudan bronşlara ulaşabilir. Ama bronşlar bir­çok savunma sistemiyle donatılmıştır. Yabancı maddeler burun ve yutakta ge­çişi denetleyen son derece etkili engel­leri aşmak zorundadır. Bunu başaranlar ise çok sayıda hücrenin salgısıyla bes­lenen ve bronş duvarım örterek bir set oluşturan mukus katmanıyla karşılaşır. Ayrıca titrek tüylü epitel hücrelerinden oluşan bir temizlik sistemi de vardır. Bu tüyler fırça gibi çalışarak yabancı maddeleri ve mukusu sürekli dışarıya doğru süpürür. Ama koruyucu sistem­lerin etkinliğini azaltan koşulların orta­ya çıkması ya da bu sistemlerin aşın yüklenmesine bağlı olarak bronşlar ilti­haplanabilir. Sonuçta sık sık görülen ve genellikle Önemli sayılmayan bir hastalık olan bronşit ortaya çıkar. Bu akut iltihap bronş ağacının ince dalları­na kadar ulaşıp çevre akciğer dokusuna da yayıldığında bronkopnömoniye, ya­ni bronş-akciğer iltihabına dönüşmüş olur.
NEDENLERİ
BronkopnÖmoni etkeni olan streptokok, stafilokok, pnömokok, ve Friedlânder basili gibi bakteriler tek başlarına ya da bazen birkaçı bir arada bulunur.
Olguların çoğunda bronş-akciğer il­tihabı, larenjit (gırtlak iltihabı) ve fa­renjit (yutak iltihabı) gibi üst solunum yollarının virüs ya da bakteri kökenli il­tihaplarından sonra görülür. Üst solu­num yolu iltihaplan ise çoğu kez genel hastalıklara bağlı ikincil hastalık komplikasyon) olarak ortaya çıkar. Bu komplikasyonlar çocuklarda grip, boğ­maca, kızamık ve difteri, erişkinlerde tifo, bruselloz (Malta humması), septi­semi gibi bulaşıcı hastalıklardan, ayrıca kalp yetmezliği, zehirlenmeler ve cerra­hi girişimlerden, sonuç olarak vücudun direncini azaltan her türlü gelişmeden kaynaklanır.
Bronş-akciğer iltihabını hazırlayan etkenler:
• Uzun süre yatakta kalan hastalarda akciğerin alt loblarında kan göllenmesi.
• Akciğerde tümör oluşumu sonucunda
bronş tıkanmasına bağlı olarak bir bölgenin hava alamaması
BELİRTİLERİ
Bronş-akciğer iltihabı belirtileri başlan­gıçta genellikle üst solunum yolları nez­lesi ya da başka bir organ hastalığının belirtilerine benzer. Gelişen iltihap has­tanın genel durumunu bozarak ateş yük­selmesi, yorgunluk, halsizlik, Öksürük ve bazen kanlı olabilen balgam, nabız ve solunum sayısında artış gibi belirtilere yol açar. Bazı olgularda şiddetli baş ağ­rısı, dalgınlık ya da hezeyan gibi daha ağır belirtiler görülebilir. Bazen belirti­ler fark edilemiyecek ölçüde hafiftir.
Akciğer iltihabından farklı olarak bronş-akciğer iltihabı çok değişik biçim­lerde gelişebilir. Belirtileri yok denecek ölçüde az olan, kısa süreli çok hafif ol­guların yanı sıra akut ve ağır, uzun süren ya da yineleyen olgulara da rastlanır.
TANI
Tipik durumlarda bronş-akciğer iltihabı tanısı koymak son derece kolaydır. Özellikle,
• üst solunum yollan enfeksiyonu sıra­sında düşen ateş yeniden yükselir;
• öksürük ve balgam çıkarma başlar;
• genel durum hızla bozulur.
Bu veriler daha sonra bir akciğer fil­miyle kesinleşecek olan bronş-akciğer iltihabı olasılığını düşündürmeye yeter.
Ama tanıya ulaşmak her zaman bu kadar kolay olmaz. Özellikle kalp has­talan, amfizem ve kronik bronşit gibi kronik solunum yolu enfeksiyonlan ya da genel durumu bozan başka hastalık­ları olan yaşlılarda, ayrıca alkol bağım­lısı kişilerde farklı belirtiler ortaya çıka­bilir: Ateş hemen hemen yoktur. Buna karşılık genel durum ve dolaşım olduk­ça bozuk, nabız ve solunum sayısı art­mış, dil kuru ve kırmızıdır. Öksürük az­dır. İştahsızlık süreklilik gösterir. Za­manında tanı konulamazsa hastalık öl­dürücü olabilir.
Yeni geliştirilen antibiyotikler en ağır olgularda bile bronş-akciğer iltihabı tedavisinde başarı oranını eskiye göbı tedavisinde başarı oranını eskiye göre artırmıştır.

Hastalığın geçmesi için bazen bir hafta gibi kısa bir süre yetebilir. Bazen de ge­rilemeler ve alevlenmelerle daha uzun sürebilir. Alevlenmeler genellikle akci­ğerde yeni odakların enfeksiyonu sonu­cunda gelişir. En ağır durumlar, birden çok mikroba bağlı olarak ortaya çıkar. Örneğin, nezle virüsü ile stafılokok ya da streptokok gibi bakterilerin birlikte bulunması hastalığı ağırlaştırır.
Antibiyotik tedavisiyle iyileşmenin sağlandığı olgularda hastalık belirtilen bir ya da iki gün sonra hafifler ve ateş gi­derek düşer. Buna karşılık yapısal bo­zukluklar daha yavaş düzelir. Muayene­de akciğer dinlenirken duyulan hırıltılı sesler uzunca bir süre daha sürer. Radyo­lojik incelemede hastalık belirtilerini» gerilemesi ve kaybolması da birkaç haf­tayı bulur. Muayene ve radyolojik ince­leme sonuçlannın bu kadar geç düzelme­sinin nedeni, akciğerdeki iltihap odakla­rının yavaş iyileşmesinden kaynaklans. Gerçekten de, antibiyotikler yalnız en­feksiyondan sorumlu bakterileri yok eder. Ama bronş-akciğer iltihabının te­mizlenmesini çabuklaştıncı bir etki yap­mazlar. Bu nedenle ateş ve öksürük be­lirtilerinin kaybolmasına bakarak antibi­yotik tedavisinin kesilmesi, dokulank yeniden bakteri üremesine yol açabilir.
Yetersiz ya da yanlış tedavi uygu­lanmış olgularda yeni komplikasyonlac özellikle de akciğer zarı iltihaplanma» görülebilir. Bu arada ateş, öksürük, bal­gam çıkarma, solunum güçlüğü gibi be­lirtiler de sürer. Ender olarak hastaü. uzun bir zamana yayılarak kronikleşebilir.
Kronik olgularda, hastalık etkenü kesin biçimde ortaya çıkaracak zam. yöntemleri kullanılmalıdır.

TEDAVİ
Antibiyotikler. Bronş-akciğer iltihafc tedavisinin temeli antibiyotiklere damr. Bu tedavi hastada enfeksiyon etkeni ya da etkenlerinin bakteri kültürü yapı­larak ortaya çıkarılması, sonra da anti-biyogram ile bu bakterilerin duyarlı ol­duğu antibiyotiklerin saptanması saye­sinde daha başarılı biçimde yürütülür. Yapılacak incelemeler için öksürükle atılan balgamdan alınacak örnek genel­likle hastalık etkeni olmayan başka mikroplarla da bulaşık olduğundan doğ­ru tanıya ulaşmada büyük zorluk yara­tır. Bu nedenle bazı özel yöntemlerin ( uygulanması gerekecektir.
Balgamda bulunması kaçınılmaz olan yanıltıcı bakterilerden kurtulmak için incelenecek Örneğin doğrudan bronşlardan alınması gerekebilir, Bron-koskop gibi bronşlara uzatılan aletlerin kullanıldığı bu işlem kronik bronşitli hastalara uygulanır. Akut durumlarda ise hem hastanın genel durumunun çok bozuk olması nedeniyle, hem de antibi­yotik tedavisine hemen başlanması ge­rektiğinden uzun zaman alan inceleme­lere girişilemez. Akut bronş-akciğer za­rı iltihabında antibiyotik tedavisine baş­lanmasına karşın hastalık gerilemezse, yukarıda sözü edilen özgün antibiyotiği belirleme işlemi zorunlu hale gelir. Aşağıdaki veriler genel olarak antibiyo­tik tedavisini yönlendirebilecek yeterli­liktedir.
• Hastanın özgeçmişi. Hastanın daha önceki sağlık durumuna ilişkin olarak kendisinin ya da yakınlarının anlattıkla­rı.
• Epidemiyolojik durum. Toplumda yaygın enfeksiyon etkeni olan ya da en azından hastaneye gelen olgularda sap­tanan bakteri türlerinin bilinmesi. Bu bakterilerin çeşitli antibiyotiklere karşı duyarlılığının saptanması.
• Belirtiler ve bu belirtilerin şiddeti. Bu veriler temel alınarak, Özellikle ağır gidişli olgularda ve genel durumu bo­zuk hastalarda tam konur konmaz bak­terilere karşı tedaviye hemen başlanabi­lir.
Başka yardımcı ilaçlar. Akut bronş-akciğer iltihabının tedavisinde antibiyotikler dışında, merkez sinir sis­temini uyaran, kalp ve dolaşımı güç­lendirici, öksürük giderici ilaçlar, vita­minler kullanılır. Ayrıca dinlenme, iyi havalandırılmış ve ısıtılmış ortamlarda bulunma, besleyici, ama kolay sindiri-lebilen yiyecekleri yeme gibi genel sağlık ve beslenmeyle ilgili önlemler alınır.
KORUNMA
Üst solunum yollarını etkileyen ve bronş-akciğer iltihabına neden olabile­cek enfeksiyon odaklarının temizlen­mesine yönelik koruyucu önlemler çok önemlidir. Özellikle ilk çocukluk çağın da ve ileri yaşlarda hem enfeksiyon sü­recini, hem de organizmanın savunma sistemini güçlendirebilecek önlemler ve tedavi yöntemleri hızla uygulanmalıdır. Üst solunum yollan ve bronş enfek-siyonlanna karşı antibiyotiklerle yapı­lan koruyucu tedaviler tartışmalıdır. ]]> http://www.saglik.im/brons-akciger-iltihabi-bronkopnomoni/feed/ 7 http://www.saglik.im/amipli-beyin-ve-beyin-zari-iltihabi/ http://www.saglik.im/amipli-beyin-ve-beyin-zari-iltihabi/#comments Sat, 28 Jun 2008 15:21:17 +0000 gokhan33 http://www.saglik.im/?p=41 Son yıllarda tanımlanan ve toprak, su gibi ortamlarda yaşayabilen Naegleria fow!eri türü amip irinli beyin ve beyin zarı iltihabı (menenjoensefalit) yapar. Avustralya, Yeni Zelanda, ABD ve İngiltere’de bu etkene bağlı birçok beyin ve beyin zan İltihabı olgusu bildirilmiştir. Naegleria cinsi amipler Entamoeba histolytica’dm çok farklıdır. Dış koşullara çok dirençli olan kistlerin vücuda burun-gırtlak yoluyla girdikleri sanılır. Hastalığın belirtileri alın ve ensede yoğunlaşan baş ağrısıyla algılama ve davra­nış bozukluklarıdır. Hastalık hızlı ilerler. Kesin tanıya beyin-omurilik sıvısında amiplerin bulunmasıyla vardır. Amipli dizanteride kullanılan İlaçların beyne ulaşması zor olduğundan, bu hastalığın tedavisi büyük sorunlar yaratır.

Akciğer zarı (plevra) nedir?

Akciğer zarı ağzı kapalı bir torbaya benzetilebilir. Bir yanı akciğerlere yapışır ve iç katman (viseral plevra) adıyla anılır. Dış katman (parietal plevra) ise gö­ğüs duvarının iç bölümünü döşer. Akciğeri örten iç katmanla göğüs duvarına yapışan dış katman arasında boş bir yank biçiminde uzanan plevra boşluğu bulunur.

Akciğer zarı hastalığı en çok hangi yaşta görülür?

Bebeklerde ve gençlerde daha sık olmak üzere akciğer zarı iltihaplanna her yaşta rastlanabilir.’
Akciğer zarı iltihabı ya da zar boşluğuna sıvı toplanması başka bir hasta­lığın habercisi olabilir mi?
Genelde bu konuda en kötü olasılıklan düşünmemek gerekir. Ama özellikle erişkinlerde zar boşluğunda toplanan, akciğer zanna da yayılan bir akciğer tümörüne bağlı olabilir.

Akciğer zarı iltihabı olan hastalar nasıl beslenmelidir?

Beslenme özellikle çocuklarda çok iyi düzenlenmelidir. Hastayı fazla zorla­madan yeterli sıvı verilmelidir. Sıvı gerektiğinde damar yoluyla verilebilir, ama yavaş verilmesine, kalp ve dolaşımı fazla yük altında bırakmamasına dik­kat edilmelidir. Aynca kabızlığa karşı lavman yapılmalı ya da müshil etkisin­deki ilaçlar kullanılmalıdır.

Kaplıca tedavisi hastalığın iyileşme evresinde yarar sağlar mı?

Evet. Kaplıca ortamı özellikle solunum yollannı yerel olarak etkiler. Böylece iltihabın ortadan kalkmasını kolaylaştırarak artan salgıya bağlı tıkanmayı aça­bilir. Gene de bazı kişileri olumsuz etkileyebileceğinden, kaplıca tedavisi has­tanın özelliklerine göre önerilmelidir.