MAYOZ BÖLÜNME: Eğer kadın ve erkekteki eşey hücreleri 46′şar kromozoma sahip olsalardı, bunların birleşmesi sonucu gelişecek olan zigot 92 kromozom içerecekti. Bu zigottan gelişecek olan insanın da vücut hücrelerinde normalin iki katı, yani 92 kromozom bulunacaktı. Böyle bir durum ise bütün hücrelerin, dolayısıyla bu hücreleri taşıyan insanın anormal olmasına neden olacaktı. Belki de böyle bir durum yaşam ile bağdaşama­yacaktı. Doğa bu sorunu, eşeysel hücrelerin mayoz denilen bir bölünmeyle çoğalmalarını sağlayarak çözümlemiştir. Eşeysel hücrelerin kaynağım oluşturan ve 46 kromozoma sahip olan bazı özel hücrelerin her biri mayoz bölünme sonucu 23′er kromozoma sahip 4 yavru hücreye dönüşür. Böylece eşeysel hücrelerin 23′er kromozom taşımaları sağlanmış olur. Mayoz bölünme, birbirini izleyen iki bölünme olayının sonucunda oluşur. Bunlardan ilkine Mayoz I, ikincisine de Mayoz II bölünmesi denir.

Mayoz I’den önceki interfazm son döneminde gerçekleşen DNA replikasyonu sonucu hücrenin içerdiği DNA miktarı bir kat çoğalır. Buna DNA’nın tetraploid miktarı denir. Bu dönemde kromozomlar hala diploiddir. Mayoz I bölünme dönemi sonunda ortaya çıkan iki hücrenin her biri diploidmiktarda DNA taşırken lcromozomlan haploidtir, yani DNA miktarı kaynak hücreninkine eşit, kromozom sayısı ise kaynak hücrenin yarısı kadardır. Mayoz I sonucu ortaya çıkan iki hücreden her biri Mayoz II döneminde ikiye bölünür. Böylece ana hücrenin dört yavru hücreye dönüşmesi sağlanmış olur. Mayoz II sonucu ortaya çıkan hücrelerin dördü de haploid kromozom ve haploid DNA taşırlar. Haploid DNA ve haploid kromozom (23 tek kromozom] içeren dişi ve erkek eşey hücrelerinde, diploid kromozo­ma (23 çift kromozom] sahip olan bir zigot hücresi ortaya çıkar.

MAYOZ I: Mayoz I dönemi, mitoz olduğu gibi profaz, metafaz, anafaz ve telofaz olmak üzere dört bölümden oluşmuştur. Mayoz I’deki “profaz” dönemi leptöten, zigoten, pakiten, diploten ve diakinez adını alan dönemlere ayrılmıştır.

MAYOZ II: Mayoz II bölünmesi telofaz I’den kısa bir süre sonra gerçekleşir. Mayoz H’den önce DNA’nın iki kat arttığı bir interfaz dönemi yaşanmaz. Böylece mayoz I bölünme sonucu yeni haploid kromozom taşıyan iki yavru hücre ortaya çıkar. Bu iki yavru hücreler mayoz II döneminde hemen hemen mitoz bölünmenin aynı bir bölünmeyle haploid DNA ve haploid kromozom taşıyan dört yavru hücreye dönüşür­ler.

Mayoz Bölünme İle İlgili Video

DNA,canlıların kalıtımsal yapısını oluşturan nükleik asit (Dezoksiribonükleik asit). Bütün hücrelerde bulunan DNA molekülü, protein yapımını denetleyerek organizmanın özelliklerini belirler. Üstün yapılı ya da yüksek organizmalarda DNA, hücre çekirdeğinin, içinde yer alır. DNA molekülünü oluşturan, her biri bir şeker ve bir fosfat grubu ile adenin, guanin, sitozin, timin adlı azot bazlarından birini içeren dört nükleotit, çok uzun zincirler biçiminde herhangi bir sırayla peşpeşe dizilir. Bu türden iki zincirin birleşerek merdivensi bir yapı oluşturmasıyla ortaya çıkan DNA molekülü, sağa doğru sarmal çizecek biçimde dönerek çift-sarmal bir yapı kazanır. îlri zinciri, bazlar arasında kurulan kimyasal bağlar (yalnızca adenin ile timin ya da guaninile sitozin arasında kurulabilir) birleştirir. DNA molekülü çözülüp açılarak kendi kendini “eşleme”, kopyaedebiîme özelliği taşır (kendini eşleme işlemi sırasında zincirlerden her biri yeni bir zincirin oluşmasında kalıp görevi yapar). Bu işlem, hücre bölünmesinden önce gerçekleşir ve kro-mozomlardaki DNA’nın bir kopyası da yeni hücreye
DNA molekülünün çift sarmal yapısı 1953 yılında Watson ve Criok tarafından belirlenmiştir. DNA”yı oluşturan zincirler birbirini izleyen şeker ve fosfat gruplarından oluşur. Her şeker grubuna bir azot bazı Isağlanınıştir: Adenin (A); timin (T): guanin (G); sitozin (S) ). Zincirleri, bazlarm arasında kurulan ve hidrojen bağlan adı verilen zayıf kimyasal Dağlar (çizimde kesikli çizgiyle gösterilmişlerdir) birleştirir. Bu zayıf bağlar DNA molekülünün kendini eşlemesi sırasında, zincirlerin, birbirinden ayrılmasını olanaklı kılarlar.

Değşinim oluşumu (mutajenez) nedir?

Her canlı hücresinde kalıtsal özelliklerin depolandığı dezoksiribonükleik asit (DNA) bulunur. Çocuğun anne babasına benzemesinin nedeni, kalıtsal Özellik­leri taşıyan kromozomlar içindeki genlerin kuşaktan kuşağa aktarılmasıdır. Eğer belli bir noktada bu kalıtsal bilgilerin değişmesine yol açan bir madde devreye girerse değşinim (mutasyon) süreci başlar. Değşinim kalıtsal bir has­talığa neden olabilir. Bu sapma kalıtsal bilgilerin gördüğü zarann derecesine göre ağır ya da hafif olabilir. Değşinimin doğada sık görülen ve evrimin teme­linde yatan bir olay olduğu da unutulmamalıdır. Ama doğada biriken bazı maddeler değşinim sürecini hızlandırır. Bu durumlarda değşinim, evrimin ko­şullarını hazırlamaktan çok kalıtsal Özelliklerin değişmesine yol açar. Değşi­nim evrim sürecinde olduğu gibi doğal olarak gerçekleştiğinde olumlu sonuç­lar verir. Ama fiziksel ve kimyasal etkenlerle hızlandırılması son derece olum­suz sonuçlar yaraur. Dünyada kalıtsal hastalıkların gittikçe artması dikkat çe­kicidir. Burada tek bir gene değil, birçok gene bağlı oîan ve bütün dünyada bü­yük sorun yaratan hastalıklar söz konusudur. Örneğin mongolizm adıyla da bi­lmen Down sendromunun görülme sıklığı artmıştır. Eskiden 700 doğumda bir görülen bu bozulduk günümüzde 600 doğumda bir görülmektedir.