KOMA ÇEŞİTLERİ: Bilinç ve uyanıklık değişik derecelerde bozulmuş olabilir. Bu bozukluklar hafiften ağıra doğru sıralanırlar: “Somno-lans”, “Stupor”, “Hafif koma” ve “Koma”. Şimdi bu bilinç ve uyanıklık bozukluklarını genel özellikleriyle tanıyalım.

Somnolans: Hastada bir uyku eğilimi vardır. Hasta uyarısız bırakıldığında hemen uykuya dalar. Ancak hastaya sesli ya da dokunarak bir uyarı verildiğinde, uykusundan uyandığı görülür. Basit sorulara ya da emirlere yanıt verebilir, basit hareketleri yapabilir. Örneğin bardağı eline verip “Su iç” dediğimizde, su içebilir. Fakat sonra yeni’den uyur. Bazı hastalar zaman ve yer kavramını kaybetmiştir. Yakınlarını tanımayabilirler. Bilinç kaybının en hafif biçimi olan somnolans halindeki bir hasta, tedaviyle ya da kendiliğinden iyileşebileceği gibi, hastalığının daha da ilerlemesi ve uzamasıyla, bilinç bozukluğunun daha ağır düzeylerine doğru kayabilir.

Stupor: Stupor, somnolanstan daha ağır bir tablodur. Sürekli uyumakta olan hasta, ağrılı uyaranlarla uyandırılabilir. Bu uyarı sırasında yüzünde ağrıyı hissettiğine ilişkin bir mimik belirebilir. Ağrı karşısında anlamsız sesler çıkarabilir. Bu hastalar -eğer felçli değillerse, kendiliklerinden bazı hareketler yapabilirler. Hafif koma: Hafif koma, stupordan daha ağır bir tablodur. Hafif komadaki hasta, herhangi bir uyaranla uyandırılmaz. Hasta hareketsiz olarak yatar. Ağrılı bir uyarana karşı uyanmaksızın kaba bir tepki gösterebilir. Bu hastalarda bazı refleksler hala canlı kalmış olabilir. Koma: Bilinç tamamen kaybolmuştur. Herhangi bir uyaranla hasta uyandırüamaz. Hastada hiçbir hareket görülmez. Derin komada ise hastadan hiçbir refleks yanıt kaydedilemez. Oldukça hafif olan komada ise gözbebeklerinde ışığa karşı refleks yanıt belirebilir. Hastanın koması ağırlaştıkça otonom sinir sistemi [bitkisel sinir sistemi) de iflas etmeye başlar. Bir noktada, hastanın otonom sinir sistemi (bitkisel sinir sistemi) ancak aksamış bir kalp işlevini koruyabilecek düzeydedir, hastanın solunumu bile makinelerin yardımıyla sürdürülebilir. Artık beyin ölmüştür. Koma aşılmayacak bir düzeydedir ve hasta yalnız teknolojinin ve tıp bilgisinin yardımıyla hayatta tutulmaktadır.