Derin denizlerden çöllere ve kutup bölgelerine kadar her türlü ortamda yaşayabilen omurgasızlar şubesi üyelerinden karada yaşayanlar, genellikle küçük boyutludurlar ve kendi kabukları ya da kutikulaları yoksa, korunmak için nemli, kuytu oyuklar ararlar. Denizde; yaşayan omurgasızların boyutları çok daha büyüktür; ve dev mürekkepbalıkları gibi tek başlarına ya 4a mercanlar gibi koloniler halinde, çevrelerine egemen olurlar. Omurgasızların büyük bolümüyse, başka organizmaların gövdelerinde asalak yaşarlar.

Bilindiği gibi omur gövdeleri arasında “Omurlar arası disk” ler bulunur. Bu diskler omurganın hareketlerine belli bir esneklik kazandırır. Disklerin bir başka yaran da, omurganın üstüne binen yüklere karşı belli bir yaylanmanın sağlamasıdır. Böylece yükle karşılaşan omurlar bu yükü belli bir yumuşaklıkla karşılayarak, darbe almaktan korunmuş olurlar. Diskin ortasında “Nukleus pulpozus” denilen jelatin gibi bir yapı bulunur. Nukleus pulpozusun çevresindeyse lifsel-kıkırdak yapıda bir halka bulunur. Bu halkaya “Anulus fibrozus” denir. Omurgaya bir yük bindiğinde nukleus pulpozus yassılaşıp yayılır ve etrafındaki anulus fibrozusu “Omurga kanalına” (kanaüs vertebralis) doğru iter. Bilindiği gibi omurga kanalının içinde omurilik bulunmaktadır. Omurga üzerindeki yük kalktığında, disk normal biçimini yeniden kazanır.

İlerleyen yaşla birlikte diskte dejenerasyonlar gelişir. Bu gibi bir durumda omurgaya binen ağır bir yük, beklenmedik bir darbe ya da ani bir hareket, anulus fibrozun yırtılmasma ve nukleus pulpozus ile birlikte omurga kanalına ya da omurlar arası deliğin fıtıklaşmasına yol açar. Bu fıtıklaşmaya “Herni diskal” denir. Herni diskal bütün omurga boyunca herhangi bir bölgede ortaya çıkabilir. Örneğin boyunda olabileceği gibi, bel bölgesinde de olabilir. Herni diskal hangi bölgedeyse, o bölgenin adıyla anılır. Herni diskallerin yaklaşık % 9O’ı bel bölgesinde ortaya çıkar. Çünkü omurga en fazla bu bölgede ağır yük altındadır. Bu bölgede ortaya çıkan diskal hernilere “Bel fıtığı” (Lumbal herni diskal) denir. Boyun bölgesinde gelişen herni diskallere ise “Servikal herni diskal” denir.

BEL FITIĞI BELİRTİLERİ: Bel fıtığı genellikle 4. bel omuruyla 5. bel omuru arasındaki, 5. bel umuruyla 1. sakrum omuru arasındaki disklerde gelişir. Bel fıtığının ilk belirtisi bel ağrısıdır. Hasta ya ani bir hareket sonrasında ya da omurgaya binen ağır bir yük sonrasında bel ağrısından yakınmaya başlar. Fıtıklaşmış olan disk, o bölgedeki omurilik sinirlerine baskı yaptığında ağrı bacaklara doğru yayılır. Bel umurlarının 4., 5. ve 1. sakrum omuru hizasından kaynaklanan omurilik sinirleri, bu düzeylerde baskıya uğradıklarında, beldeki ağrı kalçaya ve uyluğun arka-dış bölgesine doğru yayılır. Bu yayılış siyatik sinirin yayılışına uyar., Bu nedenle bu ağrıya siyatik ağrısı da denir. 4. bel omurunun üstündeki bel omurları hizasında baskıya uğrayan omurilik sinirleri, bacağın ön yüzüne doğru yayılan bir ağrıya neden olurlar. Hasta ıkındığında, hapşırdığında ya da Öksürdüğünde belde bir ağrı ortaya çıkabilir. Hastanın belinde omurga sağa ya da sola doğru anormal bir kıvrım yapmış olabilir. Bu kıvrılmaya “Skolyoz” denir. Sırtüstü yatmakta olan bir hastanın bacağı yukarı kaldırıldığında hastada ağrı ortaya çıkar. Bu hastalarda bel ve bacaklarda duyu kusurları da gelişebilmektedir. Hastalığın teşhisinde, hastanın yakınmaları, klinik belirtileri ve röntgen incelemelerinden yararlanılır.

Bel Fıtığı Hakkında Bilinmesi Gerekenler

BEL FITIĞI TEDAVİSİ: Bu tür hastalıkların ortaya çıktığı dönemde hastanın en az iki hafta sert bir yatakta sırtüstü yatması gerekir. Bu sırada bacaklar dizden hafifçe kırılmalıdır. Hastanın kesinlikle yüzüstü yatmaması gerekir. Ağrı kesici kas gevşetici ve iltihabı giderici ilaçlar yararlı olur. Fıtıklaşmış diskin neden olduğu ağrılar kaybolduktan sonra, koruyucu önlemler alınmalıdır. Bunun için bel kaslarının kuvvetlendirilmesi, uzun süre oturmaktan kaçınılması gerekir. Koruyucu önlemlerle ilgili geniş bilgiyi sitemizin “İskelet sistemi” adlı bölümünün “Bel ağrıları” adlı başlığında bulabilirsiniz. Bel fıtığı vakalarının yaklaşık % 20’sine cerrahi tedavi uygulanması gerekmektedir. Cerrahi tedavi % 60 oranında tam düzelme sağlar. Cerrahi uygulama, fıtıklaşan disk Bölgesinde bel omurularının hareketini ortadan kaldırır. Son zamanlarda “Kimopapain” adlı bir madde fıtıklaşan disk içine zerkedilmekte ve o bölgede iki omur adeta birbirine yapışıp bölgesel bir hareketsizlik yaratılmaktadır. Bu tedaviye “Kemonükleoliz” denilmektedir.

Bel Fıtığı Ameliyatı

Bir cismin bir başka cisme göre, yerinin, konumunun değişmesi olayı. Bu, öteleme, kendi ekseni çevresinde dönme, öteki cisim çevresinde dolanma ya da tüm bunların bileşkesi biçiminde olabilir. Hareket bir zaman içinde gerçekleşir.

Çoğu canlıda olduğu gibi, insanlarda da canlılık belirtilerinden biri harekettir. Hareket, kasların kasılmasıyla iskeletin eklem noktalarında açısal değişikliklere uğraması sonucu, görünür bir durum kazanmaktadır. Hareketlerin oynatıcı (motor) gücünü kaslar Omurilik, sinir lifleri, ön ve arka Jcökler Omurilik kesiti oluştururken, bu gücü harekete yönelten de merkezi sinir sistemidir. Merkezi sinir sisteminden kaynaklanan sinirsel uyarılar, “Motor sinirler” denilen sinirler aracılığıyla kaslara ulaşmaktadır. Bu uyarıları alan kaslar kasümak-ta, kasların kasılması da hareket olayını gerçekleştirmektedir. Merkezi sinir sisteminden kaynaklanan hareket uyarılarını kaslara ileten sinirlere “Motor sinirleri” ya da “Oynatıcı sinirler” denir. Herhangi bir hareketin gerçekleşmesine katkıda bulunan yapıları genel olarak üç bölüme ayırabiliriz. Bunlardan ilki “Merkezi sinir sistemi”. İkincisi “Son ortak yol”, üçüncüsü de “Kas-sinir iletisi”dir.

İnsanın kendi istemiyle gerçekleştirdiği hareketlere “İstemli hareketler” denir. İstemli hareketlerin yapılabilmesi için merkezi sinir sisteminden doğan hareket (motor) uyarılarının kaslara ulaşmaları ve kasların da kasılmaya hazır bir durumda bulunması gerekmektedir. Öte yandan herhangi bir hareketin istenilen amaca yönelik olarak düzenli bir biçimde gerçekleştirilebilmesi için, o harekete katılan kasların uyumlu (koordine) bir biçimde çalışmaları ve kasılma öncesinde de uygun Ön gerginliğe (tonus) sahip olmaları gerekmektedir. Sözünü ettiğimiz bu olaylar, merkezi sinir sisteminin değişik bölgelerinin birbirleriyle ilişkili olarak çalışmaları sonucu gerçekleşmektedir. İstemli hareketlerin yapılmamasını sağlayan merkezi sinir sistemi bölümüne “Piramidal sistem” denir. Kaslar arasındaki uyumlu (koordine) çalışmayı sağlayan merkezi sinir sistemi bölümü “Serebellurn”dur (beyincik). Kasların kasılabilmeleri için gerekli olan ön gerginliği (tonusu) sağlayan merkezi sinir sistemi bölümü ise, öncelikle “Ekstrapiramidal sistem” ile ”Serebellum”dur. Sözünü ettiğimiz bu sistemleri ayrı ayrı ele alacağız. Merkezi sinir sisteminin çeşitli hastalıkları sırasında vücutta bazı istemsiz hareketler doğmaktadır. Bazı merkezi sinir sistemi hastalık-larındaysa, hareketlerde kuvvet azhğı gelişmektedir. Hareketlerdeki bu kuvvet azlığına “Parezi” denir. Herhangi bir hareketin hiç yapılamayışına da ”Felç”, ”Pleji”, ”Paralizi” denir. Bedenin simetrik iki uç noktasında (örneğin iki bacakta ya da her iki kolda) gelişen hareketlerdeki kuvvet azlığına “Paraparezi”, hareketin yapılmayışına da “Parapleji” denir. Vücudun bir yarısını tutan hareketlerdeki güç kaybına “Hemiparezi”, hareket kaybına da “Hemipleji” denir. Tek bir kol ya da bacağı tutan hareket bozuklukları, özelliğine göre “Monoparezi” ya da “Monopleji” adını almaktadır. Her iki kol ve bacağı içeren hareket bozuklukları ise “Kuadroparezi”ya da “Kuad-ropleji” adını almaktadır

güçsüzlük ortaya çıkar. Aynı elde ağrı olur ve ipi duyusu da azalır ya da kaybolur. Bunun sonucu olarak da hasta elini yaktığının ya da kestiğinin farkına varamaz, bunlardan ağrı duymaz. O taraftaki kolda gevşek bir felç yerleşir, derin refleksler kaybolur. Hastanın sırt, omuz ve kolların dış bölümlerinde ağrı ve ısı duyusu kaybı saptanır. Buna karşılık aynı bölgelerin dokunma duyusu sağlam kalır. Yüzeysel duyu öğelerinden bir bölümü sağlam kalırken, bazılarının kaybolması olayına “Sirengomiyelik disosyasyon” denilmektedir. Hastalık, ilerledikçe benzer bozukluklar, karşı el ve kolda da gelişebilir. Hastalığın tedavisinde bazı cerrahi ve ilaç tedavileri denenmektedir. Etkilenmiş bölgenin ışınlanması yarar sağlamaktadır.

Dilin bir yanını tutan felç (paralizi) olaylarında hasta dilini dışarı çıkardığında, dil felçli tarafa doğru kıvrılır. Bu taraftaki dil yarısında derinleşmiş yüzeysel kırışıklıklar görülür.

Nervus aksesorius, başın duruşunu ve hareketlerini ve omuz hareketlerini sağlayan bir kafa siniridir. Buna göre 11. kafa siniri yalnız oynatıcı (motor) görevi olan bir sinirdir. Nervus aksesori-usun oynatıcı uyarıları gönderdiği en önemli iki kas, “Strenokleidomastoid” ve “Trapezius” kaslarıdır. Sağ sternokleidomastoid~ kasın kasılmasıyla baş sola döner. Trapezius kası ile kasıldığında, başı arkaya ve kasın kasıldığı tarafa çeker. Trapezius kasıldığı tarafta omuzu yukarı çeker.

Nervus aksesoriusta gelişecek olan bir bozukluk sonucu yukarıda değindiğimiz kaslarda ortaya çıkacak olan bir parezi ya da paralizi sonucu hasta başını dik tutamaz, sağa sola çevirmekte güçlük çeker ya da çeviremez, omuzunu yukarı kaldırmakta güçsüz kalır ya da kaldıramaz.

Nervus vagus da motor, duyu ve otonom sinir sistemiyle ilgili lifler taşıyan bir kafa siniridir. Nervus vagus, solunum, sindirim ve dolaşım işlevleriyle ilgili görevler üstlenmiştir. En önemli görevlerinden biri de gırtlak (larinks) kaslarının uygun bir biçimde kasılmalarını sağlayarak, ses çıkarma işlevinin gerçekleşmesine katkıda bulunmaktadır. Nervus vagus yumuşak damağın, yutağın (farinks) ve gırtlağın iki kası dışındaki tüm kaslarının oynatıcı (motor) sinir liflerini taşıyarak, yutma ve ses çıkarma işlevlerinin en önemli sorumlularından biri durumuna gelmektedir.

Nervus vagus aynı zamanda akciğer, kalp ve sindirim sistemine otonom sinir sisteminin “Parasempatik” bölümünün etkisini ileten sinir liflerini de taşımaktadır. Bunlara ek olarak iç organlardan kalkıp beynin ilgili bölgelerine ulaşan otonom sinir sistemiyle ilgili sinirsel uyarılar da vagus sinirinin dalları içinde taşımaktadır. Vücuttaki bazı kemoreseptör ve baroresep-törlerin algıladıkları bilgiler de vagus sinirinin dallan içinde beynin ilgili bölgelerine taşınmaktadır.

Nervus vagusun ses çıkarmayla ilgili dalı “Nervus rekurrentus” adını almaktadır. Bu sinirin ya da nervus vagusun kesilmesi halinde hastada ses kısıklığı (disfoni) ve yutma güçlüğü (disfaji) ortaya çıkar.