Stres belirtileri gösteren bireylerde kas ağrıları da görülmektedir. Stresin devamlılığıyla bağışıklık sistemi de zayıflamaya başlar. Yani ağrıların sürekliliği ve değişkenliği araksında psikolojik sorunlar yatıyor olabileceği sinyalini veriyor.

Belirtilerin sesine kulak verilmelidir.

Siz ağrılarınızda şikayetçi olup doktor doktor gezerken aslında sorununuz psikolojik olabilir. Bu durumda sizin kendi kendinizin doktoru olmanız gerekecektir. Ağrıların sesine kulak verin.

Birçok romatoit artrit olgusunda ruhsal tedavinin de olumlu etkileri olmuştur. Biçim bozukluğuna yol açan bu kronik ve ağniı hastalığın, hastanın bütün kişi­liğini, yaşamını, alışkanlıklarını, ilgile­rini ve insan ilişkilerini etkilediğini göz önüne almak gerekir. Anlaşılabilir bir savunma mekanizması olarak, hasta içi­ne kapanır ve insan ilişkilerini en aza indirerek toplumsal yaşamdan uzaklaşır. Bu nedenle romatoit artritli bir has­tanın psikolojik desteğe duyduğu ge­reksinim çok açıktır. Psikolojik destek yalnızca hekim ve psikoterapisti değil, hastanın aile bireylerini de ilgilendirir.) Psikolojik yardımla hastanın huzurlu ve etkin bir yaşam sürdürebileceği inana] güçlendirilebilir.

.

Soru

Romatoit artriti olan ekleme doğrudan kortizon enjeksiyonu nasıl yapı­lır?

Cevap
Eklemin seçilen noktası özenle dezenfekte edildikten sonra uygun bir iğney­le ekleme kortizonlu preparat verilir. Hastanın 12-24 saat boyunca enjeksi­yon yerinde bir şişlik ve ağrıda bir artış fark edilebileceğini bilmesi ve bun­dan kaygı duymaması gerekir. Çünkü şişlik bir ya da en fazla iki gün içinde gerileyecektir. Aynı eklemde yeniden tedavi için en az 3-4 ay

Soru

Romatoit artrit tedavisinde kortizonun yeri nedir?

Cevap
Kortizon yalnızca en ağır olgularda verilmelidir. Kullanım ağız yoluyla ol­malıdır. Tedavi genellikle uzun süreli olduğundan, etkili olan en düşük doz­la sürdürülmelidir. Uzun süre kortizon verilmesi, uzun dönemde enfeksiyon­lara direncin azalması, mide ülseri, yüksek tansiyon ve şeker gibi bir dizi yan etkiye yol açabilir.

Soru

Hastalık kalıtsal olarak geçer mi?

Cevap

Romatoit artriti olan hastaların aileleri üzerinde yürütülen çalışmalar, şimdi­ye değin hastalığın kalıtsal geçişiyle ilgili veriler ortaya koymamıştır.

Soru

Romatoit artrit neden sistemik bir hastalık olarak tanımlanır?

Cevap
Romatoit artritin sistemik bir hastalık sayılmasının nedeni, genel ve iç or­ganlarla ilgili belirtilerin yanı sıra eklemlerle ilgili belirgin iltihabi olaylarla da ayırt edilmesidir. Genel belirtiler kırıklık, ateş ve kilo kaybıdır. îç organ­larla ilgili hastalık belirtileri İse plevradan (akciğer zarı) perikarta (kalp dış zan), dalaktan karaciğere kadar bütün İç organları ilgîlendİrebüir. Başlangıç­ta eklem hastalığı iki yanlı, simetrik ve ilerleyici bir biçimde el ve ayak par­maklarının küçük eklemlerini tutar.
Eklem hastalığı aşamalı olarak kötüleşir ve kronikleşme eğilimi gösterir; be­lirtilerin alevlendiği ve iyileştiği dönemler birbirini izler; eklem biçim bo­zuklukları ve bunlara bağlı hareket kayıpları ortaya çıkar.

PARKİNSON HASTALIĞI
Parkinson hastalığı görece yavaş, ritmik bir titremeyle kendini belli eder. Titremeyle birlikte ekstrapiramidal sis­teme bağlı kaslarda katılaşma, istemli hareketlerde yavaşlama ve konuşma güçlüğü görülür

KALITIM
Hastaların yaklaşık yüzde 10-15′inin ai­lesinde Parkinson hastalığına yakalan­mış başka bireyler de bulunur. Ama hastalığın kalıtsal olduğunu gösteren kesin bulgu yoktur. Hastalığın gelişi­minde yapısal bir yatkınlığın Önem taşı­dığı düşünülmektedir, ama hastaların büyük bölümünde hastalığa özgü gene­tik bir neden belirlenememiştir.
Araştırma sonuçlan Parkinson has­talığının edinilmiş bir hastalık olduğu­nu ve ortaya çıkışında çevresel etkenle­rin çoğu kez belirleyici rol oynadığım düşündürmektedir.
ÇEVRESEL ETKENLER
Parkinson sendromunun olası nedenleri arasında başlıca üç çevresel etken üze­rinde durulur. Bunlar virüsler, travma­lar ve zehirlerdir.
• Virüsler – Birçok virüs insanda mer­kez sinir sistemine zarar verir. Virüs kökenli beyin iltihabı (virüs ensefaliti) olgularında da sık sık Parkinson hastalı­ğına benzer bir klinik tablo ortaya çı­kar. Bununla birlikte günümüze değin yapılan testler hastalığın enfeksiyonla geçtiğini doğrulamamıştır.
• Travmalar – Parkinson hastalarının büyük bölümünün geçmişinde kafa travmalarına rastlanır, ama kafa trav-malarıyla hastalık arasında dolaysız bir neden-sonuç ilişkisi henüz kurulama­mıştır. Travmanın beyindeki bazı yapıla­ra zarar verdiği ve doku kaybı kritik dü­zeye ulaştığında Parkinson hastalığının ortaya çıkabileceği düşünülmektedir.
• Çevredeki zehirler – Parkinson hastalığının çevdeki bir zehirden kay­naklanabileceği kuramı son dönemler­de Önem kazanmıştır. Bunun bir nede­ni 1980′lerin başında ABD’nin Cali-fornia eyaletinde uyuşturucu bağımlı­ları arasında görülen, MPTP adlı mad­deye bağlı Parkinson hastalığı “salgı­nı “dır.
MPTP, laboratuvannda uyuşturucu madde üreten bir kimyacının MPPP ad­lı uyuşturucu maddeyi bireşimlerken is­temeden elde ettiği katışık bir yapay uyuşturucudur. ABD’nin batı kıyısında eroin yerine bu tür kimyasal maddeleri kullanan birçok uyuşturucu bağımlısı vardır.

Bunlardan MPTP bulaşmış MPPP kullanan bir grup insanda geriye dönüşü olmayan ve Parkinson hastalığı­na çok benzeyen bir sendrom gelişmiş­tir. Sendromun Parkinson hastalığından tek farkı hızlı başlayıp çok şiddetli seyretmesidir.
MPTP vücutta sinirleri etkileyen MPP+ adlı zehre dönüşür. Bu zehir Parkin­son hastalığında beyin ve sinirlerde oluşan zedelen­menin aynısına yol açar.
Maymunlara şırıngayla MPTP verildiğinde Parkin­son hastalığının ortaya çık­tığı görülmüştür. Buna da­yanarak yeni ilaçların etki­sini maymunlar üzerinde değerlendirmeye yönelik çalışmalar yapılmaktadır.
MPTP’nin geniş bir çev­reye yayılma olasılığı çok düşüktür. Buna karşılık kimyasal açıdan ona ben­zeyen ve hastalık yapıcı etkileri aynı olan maddeler Parkinson hastalığına yol açabilir. En güçlü olasılık, Parkin­son hastalarının beyin biyokimyasında-ki bir bozukluğun MPTP’ye benzer tok-sik maddelerin üretilmesiyle sonuçlan­dığıdır.

BELİRTİLERİ
Belirtisiz başlaması ve birçok başka sınır sistemi hastalığıyla kanştrnlabil-mesi nedeniyle Parkinson hastalığının tanısı güçtür. Pek çok durumda hasta­lık belirgin klinik işaretlerin ortaya çıkmasından yıllar önce başlamıştır. Hastanın yakın çevresindeki dikkatli kişiler genellikle yıllardır var olan ve hastalığın işaretleri kabul edilebilecek ani, ilginç davranış değişikliklerini, olağandışı hareket ve duruşları anım­sayabilirler.
Birçok hasta başlangıçta halsizlik, ağrı ya da ruhsal çöküntü (depresyon) gibi Parkinson hastalığına Özgü olma­yan bozukluklardan yakınır.
Hekimde genellikle Parkinson kuş­kusu yaratan bulgu, bir elin parmakla­rında görülen kaba ve yavaş titremeler­dir. Titreme genellikle olağan bir tıbbi kontrol ya da küçük bir cerrahi girişim gibi hastaneye kaldırılmayı gerektiren durumlarda fark edilir.
Parkinson hastalığı hemen her za­man vücudun tek tarafında başlar. Has­ta dikkatle sorgulandığında el hareket­lerinde gerçek titremelerden birkaç ay önce belli belirsiz güçlüklerin ortaya çıktığı saptanır.
Hastalık hareket güçlüğüne, hare­ketlerin gittikçe daha sınırlı hale gelme­sine ve bir hareketten öbürüne geçişin belirgin ölçüde zorlaşmasına yol açar.
Hareket yavaşlaması (bradikinezi) adı verilen bu sorunun başka yansıma­ları da vardır. Tipik olarak hastanın yü­zü maske gibi ifadesiz ve duyarsızdır; göz hareketleri yavaşlamış, konuşma monotonl aşarak düzensizleşmiş, mi­mikler azalmıştır. Yürürken kollarını sallayamaz, bacaklarını sürür ve kısa adımlar atar. Bazı hastalarda hiç titreme bulunmayabilir. Bu olgularda gittikçe artan hareket bozuklukları yanlışlıkla yaygın (multipl) skleroza ya da beyin tümörüne bağlanabilir. Hasta sürekli öne doğru eğik durur. Dik duruşu koru­ma ve vücudu dikleştirme refleksleri bozulduğundan sık sık düşer. Bunlar yerleşmiş Parkinson hastalığının işaret­leridir.
Parkİnsonlu hastanın gövdesi katı­dır. Özellikle yürümeye başlayacakken, sanki harekete geçmesi engelleniyor-muş gibi güçlük duyar. Bir kez başla­dıktan sonra kısa, ama yavaşlamayan, tam tersine gittikçe hızlanan adımlarla yürür. Gövdesi, kendi kütleçekim mer­kezinin ardından koşuyormuşçasma daha fazla öne eğilir. Hastanın harekete geçmesi gibi durması da zordur; bir kez yürümeye başladığında bazen bir engel­le karşılaşana değin duramaz. Hasta ge­ri geri yürürken de aynı sorunlar ortaya çıkar. Parkinson hastalığında sık görü­len bir olay bradikineziyle çelişkiliymiş gibi görünen hızlı harekettir (paradok­sal kinezi). Hasta olağan hareketlerin büyük bölümünü yavaş yaparken, Örne­ğin koşma gibi bazı hareketleri şaşırtıcı bir hızla gerçekleştirir.
Titremenin ritmi yavaş (saniyede 4-6 kez), salınımları geniştir. Biçimi hep aynı kain-. Daha çok kol ve bacaklarda görülür; bazen baş, dudak ve dile yayı­lır. Başparmakla işaretparmağının para sayar gibi hareket ederek titremesi ti­piktir. Bazı olgularda titreme ve kas sertliği vücudun yalnız bir tarafında gö­rülür ya da daha belirgin olur.

Parkinson titremesi dinlenme halin­de ortaya çıkan titremenin tipik bir ör­neğidir; hasta dinlenirken ortaya çıkar ve hareket ederken hafifler. İnce, duyar­lı hareketler titremenin belirmesine ya da artmasına yol açar. Dolayısıyla hasta örneğin el becerisi gerektiren hareketle­ri yapamaz ya da zor yapar. Enerjik ha­reketler sırasında ise titreme kaybolur.
Hastanın konuşması belirgin biçim­de bozulmuştur. Sabit bakışları ve mas­ke yüzü konuşurken değişmez ya da çok az değişir. Sesi Her zaman mono­tondur, genellikle zor işitilir, iniş çıkış­ları yoktur. Ama konuşmada da para­doksal kineziye benzer aykırılık gözle­nir. Cümlenin başlangıcında yavaş olan konuşma gittikçe hızlanır ve son söz­cükler anlaşılmaz mırıltı halinde çıkar. Konuşmada bir başka tipik bozukluk da bir sözcük ya da cümlenin üç, dört ya da daha çok kez arka arkaya yinelenme-sidir. Yazı titrek ve genellikle küçüktür.

Sık rastlanan belirtiler arasında yağ­lanma, tükürük salgısının artması, inatçı kabızlık ve ayak parmaklarında kramp­lar yer alır. Muayenede hekim tarafın­dan hareket ettirilen özellikle bilekteki sertleşmiş kaslar aynı anda değil, kesik kesik aşamalar halinde gevşer; buna dişli çark belirtisi denir. Ayrıca boyun­da hareketin bütün evrelerinde eşit bir direnç saptanır.Ruhsal bozukluklar genellikle hafiftir. Kavramada yavaşlama, dikkatte azalma, bunaltı (anksiyete), hastalık hastalığı (hipokondri) ve ruhsal çökün­tü görülebilir. Hezeyan ve bilinç bula­nıklığı ortaya çıkabilir. Ama bunların ileri yaşlarda ortaya çıkan başka beyin hastalıklarının ve damar sertliğinin de belirtileri olması ayırıcı tanıyı güçleşti­rir.

TANI
Parkinson hastalığı tanısı ne kadar er­ken konursa, hasta için o kadar yararlı­dır. Böylece gereksiz yere hastaneye kaldırılma, yanlış tam ve tedavi gibi hastanın güvenini sarsan durumlar ön­lenir. Ayrıca erken tedavi hastalığın beklenen gidişini olumlu etkileyebilir. Parkinson hastalığına çok benzeyen bir dizi sendrom farklı tedavi gerektirir. Parkinson benzeri denen bu sendromlar yalnızca özel laboratuvar incelemele­riyle kesin olarak tanınabilir. Hastanede tedavi yalnızca böyle bir durumdan kuşku duyulduğunda Önerilir.
Hareketlerde yavaşlama (bradikine-zi) kesin tam açısından en önemli belir­tidir. Hareketlerde yavaşlama yoksa Parkinson hastalığından söz edilemez.
Hareketsiz durduğunda ve örneğin ellerini uzattığında kaba titremeler gö­rülen, kol ve bacaklarında kasları hafif katılaşmış olan, ama hareketleri yavaş­lamış olmayan hastalarda nedeni bilin­meyen kötü gidişli titreme söz konusu­dur. Genellikle yürüme bozukluğu olan, ayaklarını sürükleyerek yüreyen, ama el işlevleri tam ve yüz ifadeleri normal olan yaşlı kişilere de yanlışlıkla Parkinson hastalığı tanısı konabilir.

Oysa bu hastalarda kronik beyin iskemisi (böl­gesel kansızlık) ya da beyinde küçük enfarktüs odaklan olabilir.
Simetrik hareket yavaşlaması, kas­larda katılaşma, hafif titreme görülen ve L-Dopa (levodopa) ilacıyla iyileş­meyen hastalarda bilgisayarlı beyin to­mografisi ya da magnetik rezonans in­celemesi gereklidir. Böylece cerrahi yolla tedavi edilebilen ikincil Parkinson hastalığı olasılığı dışlanabilir. Beyin ka­rıncıklarında aşırı beyin-omurilik sıvısı birikmesi (hidrosefali) ve beyindeki dört önemli sinir düğümü olan bazal gangliyonlarda ya da alın lobunda tü­mör gelişmesi bu tür ikincil Parkinson durumlarına yol açabilir.

İLAÇLARIN ETKİSİ
İlaçlara bağlı Parkinson sendromu özel­likle yaşlı ve zayıf düşmüş kişilerde sık görülür. Parkinson nedeni olan ilaçların başında baş dönmesinin tedavisinde de kullanılan proklorperazin gelir. Bu ilaç fenotiyazin grubundandır.
Psikoza karşı kullanılan başlıca ilaçlann yanı sıra Parkinson sendromuna yol açabilen bir başka ilaç da metoklo-pramittir. Bu ilaç çeşitli üst sindirim sis­temi hastalıklarında kullanılır.

TEDAVİ
Tanıyı izleyen ilk iki-üç yıl boyunca Parkinson hastaları iyi denebilecek du­rumdadırlar. Herhangi bir tedaviye ge­rek duymadan rahat bir yaşam sürdüre­bilirler. Hastanın durumu uzun süreli günlük ilaç tedavisini gerektirecek ka­dar kötüleşince bazı genel ilkeler dikka­te alınmalıdır.
Her şeyden önce uygulanacak teda­vinin her hasta için farklı olacağı unu­tulmamalıdır. Standart dozajlar ya da tedavi düzenleri yoktur; her olgunun özellikleri dikkatle değerlendirildikten sonra en iyi ilaç dengesine ancak dene­yerek ulaşılabilir. Tedaviye başlamadan önce hastalığın tipini ve belirtilerin ağırlığını saptamak gerekir. Örneğin tit­remenin önem taşıdığı, buna karşılık belirtilerin hafif ve ilerleme eğiliminin az olduğu bir Parkinson hastasının teda­visi daha başlangıçta hareketleri bozul­muş, kasları katılaşmış ve belirtileri git­tikçe ağırlaşan bir hastanın tedavisinden çok farklı olacaktır.

Hastanın yaşı da hekimin tedavi ko­nusundaki kararını etkileyebilir. Parkin­son hastası gençse genellikle bütün et­kinliklerini sürdürmek isteyecektir. Böyle bir hastayla karşı karşıya kalan hekim ilaçlardan en fazla ölçüde yarar­lanma karan verebilir. Bu olgularda te­davi uzun yıllar süreceğinden, zaman içinde artırma payı bırakmak ve ileride tedaviye bağlı komplikasyonların orta­ya çıkmasını önlemek için düşük doz­larla başlamak gerekir. Geç başlayan Parkinson hastalığında da yüksek doz kullanmanın başlıca sakıncası özellikle otonom sinir sistemi ve zihinsel işlev­lerle ilgili yan etkilerin sık görülmesidir.

Önemli olan, hastanın yaşı ve seçi­len ilaç ne olursa olsun, tedavide en yüksek dozun değil, en düşük etkili do­zun kullanılmasıdır. Dolayısıyla tedavi­ye düşük dozlarla başlamak, aşamalı olarak dozu artırarak yeterli bir yanıt al­mak uygundur. Hastalarda çok belirgin iniş çıkışlar ve dayanılmaz yan etkiler görülebilir. Bu olguların birçoğunda, hareket yeteneğini azaltacak bile olsa sorunları hafifletmek için ilaç dozlarını düşürmek doğru olur. İlaç tedavisinde gözetilen bazı temel ilkeler şunlardır:
• Hastadaki olumlu ya da istenmeyen yan etkileri belirli bir ilaca bağlamanın güçlüğü nedeniyle olanaklar elverdiğin­ce tedavi tek bir ilaçla yapılır.
• Bilinç bulanıklığı ve varsanılar (halü-sinasyon) gibi yan etkilerin görülme tehlikesini artırması ve Parkinson has­talığında zaten sık rastlanan bunamayı kolaylaştırması nedeniyle antikolinerjik ilaçlan kullanmaktan olabildiğince ka­çınılmalıdır.

• İlaç seçiminde hastalığın evresine bağlı olarak çeşitli ilaçlann belirtiler üzerindeki etkisi de göz önüne alınma­lıdır.
• Hastalık saptandığında belirtiler ge­nellikle başlangıç evresindedir. Bu du­rumda Parkinson hastalığına özgü teda­viyi hemen başlatmakla olabildiğince geciktirmek arasında zor bir seçim yap­mak gerekir. Bazı uzmanlar birkaç yıl­lık tedaviden sonra ortaya çıkan komp-likasyonlar nedeniyle L-Dopa (levodo-pa) tedavisine geç başlamaktan yanadır. Buna karşılık son klinik kanıtlara ve MTPT zehirlenmesine bağlı Parkinson sendromuyla ilgili deneysel verilere ba­kılarak L-Dopa’nm geç yan etkileri ile hastalığın doğal gidişi karşılaştırılmış ve hastalık ilerledikçe kronik ilaç alımından daha ağır bir tablo oluştuğu sonucuna vanlmıştır. Bu nedenle bazı uz­manlar hastalığa özgü tedaviye erken başlanmasını önermekte, en olumlu ya­nıtın alınabileceği dönemde hastanın bu tedaviden yoksun bırakılmaması ge­rektiğini vurgulamaktadır.

UZUN DÖNEMLİ TEDAVİ
Levodopa tedavisine karşın hastalığın ilerlemesi durmaz ve ilacın belirtileri denetleyici etkisi aşamalı olarak azalır. Levodopanın etki süresi görece kısa, üç-dört saat kadardır; etkili olabilmesi İÇİn de gittikçe daha yüksek dozda ve­rilmesi gerekir. Tedavi süresi uzadıkça belirtileri tümüyle ortadan kaldıracak kadar etkili bir doza ulaşmak güçleşir.

Bu durum hareketle ilgili belirtiler­de değişken dalgalanmalara yol açar. Hasta normde yakın bir hareket yetene­ğiyle Parkinson hastalığına özgü belirti­ler arasında gidip gelir. Hastada görü­len bu göreli iyilik-kötülük dönemleri­ne “on-off sendromu” adı verilir.Uzun süreli levodopa tedavisi ge­nellikle göreli iyilik dönemlerinde dal­galanır ve sıçrar gibi istemsiz hareketle­re yol açar. “On-off sendromu” levodo-panın daha sık ve düşük dozda verilme­si, beslenmede levodopanın beyne ulaşmasını engelleyen proteinlerin sınırlan­ması, levodopayla birlikte ya da onun yerine bromokriptin ya da amantadin gibi ilaçların kullanılmasıyla bir süre için denetim altına alınabilir.
Bütün bu önlemler yalnızca geçici bir iyileşme sağlar ve genellikle uzun dönemde etkisiz kalır.

Günümüzde bu sorunu çözmek için eskiden kusma Önleyici olarak kullanı­lan apormorfin adlı ilacın derialtına uy­gulanması, aynı zamanda kanda dopa-min alıcılarını engelleyerek bu madde­nin beyne ulaşmasını sağlayan domperi-donun da ağızdan verilmesi önerilmek­tedir.

AİLENİN ROLÜ

Günümüzde Parkinson hastalığı belirti­lerinin giderilmesinde kullanılan çok sayıda ilaç vardır, ama gene de doğru ve etkili tedavi için ilaç dışında bazı ön­lemler gerekir. Tam kesinleştikten son­ra hekim, hastayla ailesine dürüst ve ay­rıntılı bir açıklama yapmalıdır. Kronik bir hastalık gerçeğini göğüslemek ve bu gerçekle yüz yüze gelmek genellikle in­sanları sarsar. Bu dönemde hekimin öneri ve yardımları çok büyük önem taşir.
Hasta, bedensel durumu elverdiği öl­çüde etkinliklerini sürdürmeye özendi­rilmelidir. Aile, hastayı aşırı koruyarak ona düşkün bir insan gibi davranmama­lı, cesaret vererek desteklemelidir.

Tedaviden Sonra İnsanların Görüşleri

BELİRTİLERE YÖNELİK TEDAVİLER
Ruhsal çöküntü, kabızlık, yağlanma, kas krampları ve uykusuzluk için aynca Özel tedavi gerekebilir. Parkinson hasta­lığına bağlı ruhsal çöküntü ilaç tedavisi­ne iyi yanıt verir. Ruhsal çöküntüye karşı kullanılan ilaçların Parkinson has­talığına karşı da hafif bir etkisi vardır.
Parkinson hastalığı ve tepkisel dep­resyonu olan hastalarda psikoterapi de yararlı olur.

Kas krampları akşam saatlerinde ve­rilen kinin sülfatla ve yatmadan önce yapılan basit kas esnetme hareketleriyle tedavi edilebilir.
Yağbezlerinin etkinliğindeki artış, hastanın yüz ve ahunda derinin yağlan­masına yol açar; bazen gerçek bir sebo-reik dermatit ortaya çıkar.
Derideki yağlanma genellikle basit bir sorundur; yüzü her gün uygun bir sabunla yıkayarak denetim altına alına­bilir. Akne tedavisinde kullanılan bazı sabunlar iyi sonuç verebilir. Ağır der­matit olgularında özel losyonlar ve şampuanlar yararlı olabilir.

FİZYOTERAPİ
Parkinson hastalığı olan kişinin rehabi­litasyonunda karşılaşılan ilk sorun psi­kolojiktir. Ruhsal çöküntünün ve bazı yönleriyle hareket bozukluğunun dene­timinde hastada bir ilaç tedavisinden başka bir yolla güdü ve amaç yaratıl­masının katkısı vardır. Bu arada Par­kinson hastalığında hareket ve davra­nışların felçten çok, bir yorgunluk du­rumuna benzediği unutulmamalıdır.
İkinci sorun, Parkinson sendrornu-nu felç gibi başka merkez sinir sistemi hastalıklarından ayıran öğrenme güçlüğüdür. Hasta istemli bir etkinlikle hare­ketlerini denetleyebilir ve duruş deği­şikliklerini düzeltebilir; ama otomatiz­mini kaybetmiştir. Yanı edinilmiş bir dizi hareket kalıbı değil, hareketin ken­diliğinden olma Özelliği ortadan kalk­mıştır. Oysa fiziksel egzersiz insanın becerilerini seçici olarak geliştirir; yazı makinesi kullanmak da, piyano çalmak da parmakları çalıştırır, ama birincisini bilmek ikincisini öğrenmeyi kolaylaştırmaz.
Parkinson hastalığında birlikte gö­rülen iki zihinsel değişiklik, yani ruhsal çöküntü ve bunama pek çok tartışmaya konu olmaktadır. Bunların hastalıkla ilişkisi, örneğin hastalığın ilerlemesine ve farklı tiplerine özgü etkenlere, ayn­ca uzun süreli ilaç kullanımına ne ölçü­de bağlı olduğu tartışılmaktadır. Ama Öğrenme ilkelerinin temel alınacağı bir yeniden eğitim programında bu iki bo­zukluğun önemi tartışmasız çok büyük­tür.
Fiziksel egzersizin yararlan şöyle özetlenebilir:
• Kas gerginliği dengesizliğinden kay­naklanan biçim bozukluğunun, özellik­le de bacaklardaki duruş ve yürümeyi bozan değişikliğin düzeltilmesinde etki­lidir. İlaç tedavisinin başarısız olduğu ya da belirtiyi ağırlaştırdığı bu noktada fizyoterapi yararlı olur.
• Dengenin sağlanmasına yardımcı olur. Levodopa tedavisinin başlangıcın­da hareket bozulduğuyla ilgili belirtiler birbirinden ayrışır ve hasta duruşunu düzeltemeden önce hareket girişiminde bulunur. Bu evrede sık görülen düşme­ler tedaviden iyi sonuç alınmasını zor­laştırır.
• Bunlardan sonra hastanın kişisel uya­ranlardan, özellikle de görsel nitelikte olanlardan daha çok yararlanmasına ça­lışılır. Örneğin hasta kapıdan geçerken hareketsiz kalırsa, gözlerini uzak bir noktaya dikerek bu engelden kurtulabi­lir. Benzer biçimde ayaklarım yere ça­kılmış hissettiğinde gözlerini yerdeki “engel”e dikerek ya da gövdesini biraz döndürerek yürümeye başlayabilir.
• Hareketlerindeki eksikliğin “meka­nik” yapısını anlamak hastanın bu güç­lüğü aşmaya yönelik yöntemleri öğren­mesine yardım eder. Hasta hareket ya­vaşlamasını gidermek için kol ve bacak­larını kaldıraç ve yük gibi kullanabilir.
Parkinson hastalığı olan insan genel­likle gerçek yeteneklerinin altında bir etkinlik düzeyinde yaşar. Hastanın ilaca bağımlılığını artırmak yerine bu yetene­ğini anlamasını sağlamak gerekir. Bu konu tedavinin bilinen komplikasyonla-nnın önlenmesinde de önem taşır. Bir­çok hastada eğitimin ilaçlarda hiçbir de­ğişildik yapılmadan işlevsel ilerlemeye yol açtığı görülmüştür.

CERRAHİ TEDAVİ
Levodopanın kullanılmaya başlamasıy­la Parkinson hastalığı tedavisinde cerra­hi yaklaşımlara ilgi çok azalmışın-. Ge­ne de beynin talamus bölgesinde küçük lezyonlar üretmek için kullanılan son­dalar dinlenme sırasında tek taraflı şid­detli titreme görülen ve ilaç tedavisine yanıt vermeyen az sayıda hastada yarar­lıdır.
Son yıllarda dölütün sinir hücreleri­nin nakliyle hayvanlarda Parkinson has­talığından kaynaklanan davranışsal ve biyokimyasal bozukluğun gerilediğinin gösterilmesiyle cerrahi yöntemlere ye­niden ilgi doğmuştur.
BEKLENEN GİDİŞİ (PROGNOZ)
20. yüzyılın ikinci yarısında Parkinson hastalarının yazgısında olumlu gelişme görülmüştür. Var olan ilaçların akılcı bir biçimde kullanılması hastanın ya­şam süresini uzatabilmektedir. Levodo­pa kullanılmaya başlamadan önce Par­kinson hastalığında* yaşam beklentisi ortalama dokuz yıl, ölüm oranı da nor­malin üç katı kadardı.Levodopa tedavisi, ortalama ömrü iki yıl uzatmış, özellikle erken Ölümleri önlemiş ve asıl Önemlisi Parkinson has­talığıyla yaşamın niteliğini yükseltmiş­tir.

Gene de Parkinson hastalığı gerek hasta ve ailesi, gerekse aile hekimi ve nörolog için hâlâ bilinmeyenlerle dolu­dur. On yıllık hastalıktan sonra hastanın günlük yaşamını zorlaştıran bir düşkün­lük söz konusu olabilir. Hareket bozuk­luğunun konuşma, yürüme, el becerisi, yemek yeme, yıkanma ve giyinme üze­rinde olumsuz etkileri vardır. Gece ya­takta dönme ve kalkma, bacak ve sut ağrıları büyük sorun yaratabilir. Ayrıca gece sık idrar yapma gereksinimi uyku­yu ve dinlenmeyi önemli ölçüde aksata­bilir. Hastalığın geç evrelerinde hasta yavaş ve zor yürümeye başlar; sık sık kendini yere çivilenmiş gibi hisseder; geri geri ve öne doğru yürüme girişim-teri sık sık düşmeye yol açar. Genellik­le zihinsel sorunları da vardır. Bir dü­şünceden öbürüne hızla geçmede güç­lük çeker. Bununla birlikte ağır bunama durumu ender görülür.Parkinson hastalığının nedeni yakın gelecekte aydınlatılamasa da, tedavide­ki gelişmeler sayesinde hastaların ya­şam beklentisinde belirgin bir iyileşme sağlanabilir.

BUNALTI NEVROZU
Bunaltı (anksiyete) terimi psikiyatri­de çoğu kez kavram karışıklığına yol açacak biçimde kullanılır. Bunun başlı­ca nedeni bu terimin herkesin paylaştığı kesin bir tanımının olmamasıdır.
Bunaltı dış dünyadaki gerçeklerden kaynaklanmayan ciddî bir tehdit edilme duygusuyla ilişkilidir. Bu duygu insa­nın bedeninde^ sinir sisteminde ve zi­hinsel yaşamında bazı tipik belirtilerle ortaya çıkar. Bunaltının korkuya benzer yanlan vardır; insan geleceğini sandığı bir kötülüğün acısını çeker ve bunu bi­linçaltında yaşanmış deneyimlerle bü­tünleştirir. Ama korkuda dışarıdan ge4 len gerçek ve nesnel bir tehlike söz ko­nusuyken bunaltıda tehlike kişinin ken­disinden kaynaklanır; dışarıdan bakıldı­ğında herhangi bir açıklaması, görünür hiçbir tehlike yoktur.

DIŞ TEHLİKELERE
YANIT OLARAK
BUNALTI
Bunaltıyı belirleyen öğeler bireyseldir. Bunaltının nedenleri arasında bazı kişilik özellikleri ve derin iz bırakan gerilimler önemli yer tutar. Ama bunlar yeterince açık betimlemeler değildir ve kesin kli­nik, bulgulardan çok akılcı kavramsal modellere dayandırılmıştır. Kuşkusuz bunaltının fizyolojik ve nesnel yönleri, korkuda görülenlerden çok farklıdır.
“Bunaltı çağı” olarak adlandırılan günümüz ile geçmiş arasındaki tek ay­rım bugün yaşamın daha gerilimli ve hareketli olması değildir. Zamanımızın karmaşık tehlikeleri karşısında insanla­rın artık anında, etkili ve yalm davra­nışsal tepki göstermemeleri de önemli bir farktır. Bütün bunları dikkate ala­rak, uygulamada büyük önem taşıyan iki noktaya değinmek gerekir.
Birincisi, tanı sorunudur. Hastanın öyküsündeki tipik duygusal bozuklukların ve bunlara bağlı belirtilerin tanına-mamasıyla bunaltı gözden kaçabilir. Öte yandan bunaltının beden ve sinir sistemindeki belirtileri asil hastalıkmış gibi yorumlanabilir. Bazen bunaltı be­lirtileri hasta tarafından dile getirilemez ve birbiriyle çelişkili birçok klinik ince­leme yapılması gerekebilir. Bazen de bunaltı daha derindeki ağır ruhsal ve organik hastalıkları örtmeye yarar.
İkincisi, bunaltı birçok durumda ki­şinin belirli uyaranlara ve dış tehlikele­re karşı gösterdiği, tümüyle normal ve yerinde bir duygusal tepki de olabilir.
Normal olarak bunaltı bir güçlüğü aşmak, gidermek ve sonunda sorun ol­maktan çıkarmak için kişinin bir silah gibi kullandığı davranışlardır. Bu biçi­miyle de nevrotik bir bozukluğa işaret eden anksiyete nevrozundan farklı ola­rak genellikle olumsuz değil, kişinin ol­gunlaşma süreci için gerekli, çok Önem­li bir öğedir. Çocuğun davranışları, ki­şiliğini de önemli ölçüde etkileyen eriş­kinlerin istekleri doğrultusunda gelişir ve yapılanır. Bu süreçte çocuk yeterin­ce sevgi ve onay (güven, destek) gör­mezse bunaltı için elverişli bir ortam yaratılır.
Bunaltı hoş bir olay değildir ve her birey.ruhsal savunma mekanizmalarını kullanarak bu duygudan kaçınmaya ça­lışır. Bu mekanizmaların kullanılması her zaman bir hastalığa işaret etmez; Özellikle genç yaşlarda kişilik gelişimi­ni belirleyen tepkilere neden olur. Bu­naltı bir tehlikeye yanıt olarak ortaya çıkar. Sorun bu tepkinin normal mi, yoksa hastalık niteliğinde mi olduğunu belirleyebilmektir.
Bunaltının şiddeti ve süresi gibi özellikleri belirdiği duruma uygun dü­şüyorsa, bunun organizmanın dış uya­ranlara yanıt vermesini sağlayan nor­mal ve temel bir tepki olduğu söylene­bilir. Bu tür bir tepki bireyin kendini savunarak yaşamım sürdürmesi açısın­dan çok işlevseldir. Oysa birçok olguda bunaltı normal ölçüler dışında, koşul­larla uyumsuz ve hastalık niteliğinde bir duygusal tepki olarak belirir. Bu du­rumda fiziksel rahatsızlıklara da neden olabilir.
“Normal bunaltı” ile “hastalık dere­cesinde bunaltı” arasındaki sınırı belir­lemek olanaksız değilse de çok zordur. Klinik açıdan bunaltının şiddeti çok de­ğişebilir. Çok hafif ve orta şiddette ol­gularda bunaltı “normal” sayılabilir, ama zamanla çok ilerleyerek hastalık ölçülerine de varabilir. Bu aşamaların sonunda ayrıca ciddi bedensel sorunlar gelişebilir. Normal ile hastalık derece­sinde bunaltı ayrımında .temel alınacak ve olguların çoğunda geçerli olabilecek dört ölçüt önerilebilir:
• Bunaltının şiddeti, sıklığı ve süresi.
• Bunaltıyı yaratan olayın ciddiliği ile_ bunaltı tepkisinin şiddetinin birbirine denkliği.
• Bunaltının yol açtığı fiziksel rahatsız­lığın derecesi.
• Normal alışkanlıklardaki bozulmanın (örneğin belli yerlerden kaçma, sıradan işleri yapamama) derecesi.
HASTALIK
DERECESİNDE
(PATOLOJİK) BUNALTI
İnsan bunaltıyı kendi denge ve uyumu­na yönelik bir tehlike biçiminde algıla­dığından bilinçli ya da bilinçdışı olarak bir dizi savunma sürecini başlatır. Bu­naltı belirtileri bu durumun nedeniyle karşılaştırılamayacak kadar şiddetliyse ve savunma mekanizması yetersiz kalan kişi bu belirtileri denetlemeyi başara­mazsa bunaltı nevrozundan söz edilir. Bunaltı nevrozu en basit, en az karma­şık nevroz türüdür. Ama bunaltı nevro­zu tanısının konabilmesi için önce bü­tün öbür bunaltı nedenlerinin araştırılıp elenmesi gerekir.
Bunaltı nevrozunun görüldüğü in­sanların çoğunda bazı ortak kişilik özel­liklerine rastlanır. Bunlar genellikle bu­naltıya eğilimli, çocukluk ve ergenlik çağlan güvensizlik içinde geçmiş, aile­den gelen korkulan bulunan kişilerdir. Bunaltıda kişilik yapısı çok önemlidir; bunda kalıtsal öğeler kadar özellikle an­ne babanın yeterince eğitici olmadığı durumlarda büyüme çağında edinilmiş davranış biçimlerinin de belirleyici etki­si vardır.
Kişilik özelliği olarak bunaltıya yat­kınlık bütün bunaltı nevrozu hastaların­da açıkça görülür.
Bazı psikanaliz okulları bunaltının olası nedenleri arasında doğum travma­sının da önemli bir yer tuttuğunu savunur. Hatta bazı araştırmacılara göre do­ğum anı, özellikle ailesel yatkınlığı olan bireylerde ciddi sonuçlara yol açan psikolojik bir şok yaratabilir. Doğum travmasının yaşam boyu üstesinden ge­linemez ve Freud’a göre doğum anı, bi­reyin ilk bunaltı deneyimidir.
BUNALTININ ÖZNEL RUHSAL BELİRTİLERİ
• Korku
• tç sıkıntısı
• Gerginlik
• Tehlike beklentisiyle duyulan korku
• Aşın kaygı ve aşın uyanıklık
• Sabırsızlık ve huzursuzlu (yerinde duramama)
• Çabuk yorulma
• Dikkatin çabuk dağılması
• Bellek bozuklukları
• Uykusuzluk
BELİRTİLERİ
Bunaltı nevrozu çeşitli biçimlerde orta­ya çıkabilir. Belli bir durumda, belirti nesnelerle karşılaşıldığında ya da hiçbir görünür neden olmadan belirebilir. B. tür nevroz belirtilerinin sıklığı, şiddet ve özellikleri kişilik yapısına bağlı ola­rak bireyden bireye değişir.
Bunaltı nevrozunda bedensel (soma­tik) ve ruhsal (psikolojik) kökenli ol­mak üzere iki ayn türden belirtilere rastlanır. Belirti ne kadar özgül, yam sı­nırlan belirgin ve kesin ise o kadar bü­yük bir olasılıkla organik kökenlidir. Buna karşılık dağınık ve betimlenme*: güç belirtilerin ruhsal kaynaklı olduğı. düşünülür.
Bunaltı duygusal düzeyde korku. güvensizlik, huzursuzluk, hafif uyarıla­ra aşın yanıt verme ve saldırganlık git* belirtilerle ortaya çıkar. Düşünsel dü­zeyde hasta mantık yürütme ve dikkati­ni yoğunlaştırmada güçlük çeker. Be­densel bozukluklar arasında ise baş dönmesi gibi sinir sistemini ilgilendiren belirtilere, deriyle ilgili olarak avuç içi, ayak tabanı ve koltukaltı terlemeleriyle solgunluk ya da ani yüz kızarmasına, kalp atışlarının hızlanması gibi kalp-damar sistemi bulgularına, sindirim sis-leminde mide bulantısı, ishal,, kabızlık gibi yakınmalara, kas sisteminde hare­ket düzensizliklerine, ayrıca sık idrara çıkma gibi boşaltım sistemi belirtilerine rastlanır.
Utangaç ve güvensiz kişilik yapısıy­la bağlantılı olarak geceleri kâbus gör­me, idrar kaçırma ve tik biçiminde bo­zukluklar ortaya çıkabilir. Bunaltının kronikleşmiş olduğu kişilerde ise genel­likle uyuma zorluğu, derin uyuyamama ve kâbus görmeden başlayarak ruhsal kaynaklı bedensel (psikosomatik) hasta­lıklara kadar varabilen belirtiler görü­lür.
Bu olgularda bunaltının uyarıcı işa-!ret vermek biçimindeki işlevsel yararı ; artık kalmamıştır. Kişi akılla bağdaşmayan amaçsız işler yapmaya başlar. Ayrıica ölüm ve delirme korkularıyla besle­nen derin bir kaygı içindedir.
BUNALTI KRİZLERİNİN ÖZELLİKLERİ
Bunaltı krizi, gündüz ya da gece gelebi­len, birkaç dakikadan birkaç saate ka­dar, hatta bazen daha fazla sürebilen, aynı gün ve gece içinde yineleyebilen nöbettir. Titreme, terleme ve ağlamayla birlikte hastada şiddetli panik görülür. Bazen bunlara görsel varsamlar (halüsi-nasyon) ve ani ölüm korkusu da eşlik eder. Göğüs kafesinde sıkışma duygu­suyla birlikte “hava açlığı” belirir. Hasta sık soluk almaya başlar. Sonunda kanda kalsiyum düzeyi düşer ve parmaklarda, ellerde ve ağız çevresinde duyarlılık be­lirir. Kas gerginliğine bağlı ağrılarla, ka­fa arkası ve alında duyulan inatçı baş ağrılarına sık rastlanır. Baş ağrısı akşa­ma doğru artarak bütün başa yayılır. Ki­şinin metabolizma ve sinir sistemiyle il­gili yapısal yatkınlıkları dışında bu bo­zuklukları ortaya çıkaran etkenler ikiye ayrılabilir. Bunlardan dış etkenler aile ve toplum kökenlidir. Kişinin aile çevresinde ve toplum içinde yaşadığı çok olumsuz ve acı veren deneyimler bunal­tının başhca dış etkenlerini oluşturur.
tç etkenler ise ruhsal çatışmalardan kaynaklanır. Doyucuru biçimde çözüle­meyen ya da durdurulamayan ruhsal ça­tışmalar, kişide sevgisiz kalma, öz dene­timini yitirme, ekonomik çökme (iflas) gibi çok çeşitli korkulara neden olur.
AYIRICI TANI
Bunaltı hem bedensel, hem de ruhsal ni­telikli birçok hastalıkla kanştırılabilir. Dolayısıyla ayırıcı tanı bütün bu olası­lıkların araştırılmasını gerektirir. Vücu­dun herhangi sistemini ilgilendiren ra­hatsızlık belirtilerinin nedenleri ayrıntılı incelemeler yapılarak ortaya çıkarılma­lıdır. Yukarıdaki açıklama anımsanacak olursa şiddetli panikle birlikte görülen bunaltı krizi belirtileri önemli ölçüde miyokart enfarktüsünü taklit edebilir.
Ayrıca ruhsal çöküntü (depresyon) sendromu da belirgin bir bunaltıyla or­taya çıkabilir.
TEDAVİ
Bunaltı nevrozunun temeline inen teda­vi ile bunaltı krizi tedavisi arasında ay­rım yapmak gerekir.

BUNALTININ ÖZNEL FİZİKSEL BELİRTİLERİ
İstemsiz kas hareketleri
Terleme
Ağız kuruması
Titreme
Çarpıntı
Göğüste sıkışma
Hava açlığı
Baş dönmesi ve “dağılma”
duygusu
Bedensel yorgunluk
Bulantı
“Boğaz düğümlenmesi”
İştahsızlık
Sindirim sistemi bozuklukları
Sık sık idrara çıkma
Gerginliğe bağlı baş ağrısı
Çeşitli fiziksel hastalık belirtileri
Bunaltı Çözücü İlaçlar: Öneriler ve Önlemler
Bunaltı çözücü ilaçlar miyasteni (kas zayıflığı) hastalığında kesinlikle kul­lanılmamalıdır.
Kronik solunum yetmezliği olanlarda çok dikkatle kullanılmalıdır. Yaşlılarda karaciğer ve böbrek yetmezliği tehlikesi nedeniyle düşük dozlar­da verilmelidir. Yaşlı hastada yüksek dozlar zihin karışıklığının artmasına ve beyin ödemine yol açabilir.
İlacın görece yüksek dozlarda verildiği durumlarda fiziksel ve ruhsal ba­ğımlılığın gelişip gelişmediği sık aralıklarla kontrol edilmelidir. Bunaltı çözücü ilaçlar cinsel dürtülerin zayıflamasına yol açabilir. Bunaltı­nın öncelikle cinsel sorunlardan kaynaklandığı durumlarda kullanılmaları uygun değildir. *
Yatıştırıcılar kan yoluyla anne adayından bebeğe geçtiği için gebelikte kul­lanılmaları sakıncalıdır.
Ruhsal çöküntü olgularında yalnızca bunaltı çözücülerin kullanılması doğru değildir. ]]> http://www.saglik.im/bunalti-nevrozu/feed/ 1