Herhangi bir organizmanın genlerinin tamamına genotip adı verilir. Bir insanın kromozomlarındaki genlerin tümü, o insanın kalıtsal tipini yani genotipini oluşturur. Bu genlerin bir kısmı kendi varlığını belli eder bu tür genlere dominant genler denir, diğer kısmının etkisi gizli kalır buna da resesif genler denir. Genotip bulunduğu ortamın koşullarına göre değişiklik göstermez. Genotip ile ortamın koşullarının karşılıklı etkilerinin bir sonucu olarak fenotipi meydana gelir. Yeşil bitkiler genetik olarak, ışıkta klorofil sentezlemeye elverişli bir yapıda bulunur; bu sentez için gerekli olan bazı genler vardır. Mısır karanlıkta bir süre tutulursa klorofil sentezlemesi durur ve bu bitki gittikçe rengini kaybederek bir albino haline dönüşür. Aynı bitki aydınlık bir mekana alınırsa tekrar klorofil sentezlemeye başlar. Bu olay da karanlığın, fenotip üzerinde etkisinin geçici bir etki olduğunu kanıtlamaktadır. Bu olayda değişen etken bitkinin fenotipi değil, aynı bitkinin ortam şartlarına verdiği cevaptır. Bireylerin fenotiplerini kazanmasında yani biçim almasında genotipi mi yoksa ortam etkisi mi ağırlıktadır sorusu şu şekilde cevaplanmıştır: Genotiplerinin farklı olduğu tespit edilen bireyler olabildiğince aynı ortam şartlarında yetiştirilir. Örnek olarak cinsin farklı varyetelerine ait olan bireyler aynı deney şartları altında yanyana yetiştirildiklerinde bunlar arasında, genetik sebeplere dayalı gözle görülür farklar meydana gelir. Bu tür bir genotipten kaynaklanır ve genlerin geliştirilmesinden (rekombinasyon) kaynaklanmaktadır. Bulunduğu ortamın fenotip üzerinde etkisini ortaya koymak için genotipleri aynı olan bireyler farklı ortam şartlarıyla karşı karşıya bırakılır. Bu olay sonucunda genotipi aynı olan bireyler gözlemlenmiştir. Eşeysiz üreme yoluyla çoğalan canlılarda, (yumru, soğan vb.) bu tür bireylerin elde edilmesi basittir.

genotip

Bir bireyin eşeysiz üreme yoluyla meydana getirdiği bireylerin tümüne birden klon adı verilir. Klondaki bireylerinin hepsinin genotipleri aynıdır. Annenin genotipinin homozigot veya heterozigot olmasına göre klondaki diğer bireylerin genotipi de homozigot veya heterozigot olmaktadır. Karakter olarak homozigot olan bir bireyin kendisiyle aynı genotipte olan bir başka bireyle çaprazlanması sonucunda meydana gelen döle arı döl adı verilir. Bütün bireyler aynı genotipte olduğu için arı döl bir klon kabul edilebilir. Halbuki klon, heterozigot da olabildiği için arı döl kabul edilemez, insanlarda aynı genotip üzerine farklı ortam şartlarının etkisinin incelenmesi hususunda tek bir döllenmiş yumurtadan çok nadir olarak meydana gelen ikizler, üçüzler, dördüzler kullanılır. Tek bir zigotun (bkz: Döllenme) mitoz bölünmesinden meydana gelen iki birey, aynı gen ve kromozomları taşır. Bu sebepten ötürü genotipleri birbirinin aynısıdır. Bu fetusların bireylerine tek yumurta ikizleri adı verilir. Bu bireyler hem görünüşleri hem de ruh yapısı olarak birbirilerine aşırı bir benzerlik gösterir: eşeyleri de birbirlerinin aynsıdır.

Değşinim oluşumu (mutajenez) nedir?

Her canlı hücresinde kalıtsal özelliklerin depolandığı dezoksiribonükleik asit (DNA) bulunur. Çocuğun anne babasına benzemesinin nedeni, kalıtsal Özellik­leri taşıyan kromozomlar içindeki genlerin kuşaktan kuşağa aktarılmasıdır. Eğer belli bir noktada bu kalıtsal bilgilerin değişmesine yol açan bir madde devreye girerse değşinim (mutasyon) süreci başlar. Değşinim kalıtsal bir has­talığa neden olabilir. Bu sapma kalıtsal bilgilerin gördüğü zarann derecesine göre ağır ya da hafif olabilir. Değşinimin doğada sık görülen ve evrimin teme­linde yatan bir olay olduğu da unutulmamalıdır. Ama doğada biriken bazı maddeler değşinim sürecini hızlandırır. Bu durumlarda değşinim, evrimin ko­şullarını hazırlamaktan çok kalıtsal Özelliklerin değişmesine yol açar. Değşi­nim evrim sürecinde olduğu gibi doğal olarak gerçekleştiğinde olumlu sonuç­lar verir. Ama fiziksel ve kimyasal etkenlerle hızlandırılması son derece olum­suz sonuçlar yaraur. Dünyada kalıtsal hastalıkların gittikçe artması dikkat çe­kicidir. Burada tek bir gene değil, birçok gene bağlı oîan ve bütün dünyada bü­yük sorun yaratan hastalıklar söz konusudur. Örneğin mongolizm adıyla da bi­lmen Down sendromunun görülme sıklığı artmıştır. Eskiden 700 doğumda bir görülen bu bozulduk günümüzde 600 doğumda bir görülmektedir.